Quân Vương – Niccolo Machiavelli

Quân Vương – Niccolo Machiavelli

Niccolo Machiavelli sinh năm 1469 tại Firenze (Florence). Ông từng tham gia chính quyền từ năm 1494 sau khi nhà Medici sụp đổ mất quyền cai trị ở đây. Machiavelli được làm chức Đại pháp quan và đứng đầu Tòa Đại pháp đệ nhị, bộ tự do và hòa bình. Ông nắm quyền được cho tới khi nhà Medici quay lại nắm quyền năm 1512 thì ông bị xa thải. Trong giai đoạn ở nhà này ông đã viết 1 số tác phẩm trong đó có Quân Vương viết ngay sau khi nhà Medici quay lại nắm quyền, sau đó là 1 số cuốn khác như Lịch sử Firenze,… khi nhà Medici lại bị phế truất lần nữa phải đi lưu vong năm 1527 ông đã định quay về để lấy lại chức vụ thì ốm và mất.

1. Có bao nhiêu loại thân vương quốc, và có được chúng bằng cách nào?

Các nhà nước, các chính quyền đã và đang cai tri thiên hạ đều hoặc là nước cộng hòa hoặc là lãnh địa thế tập. Các lãnh địa thế tập hoặc được kế thừa thừa trong gia tộc được thành lập lâu đời, hoặc là 1 thân vương quốc mới.

2. Các thân vương quốc thế tập

Các thân vương quốc mới thành lập sẽ khó quản lý hơn so với các thân vương quốc thế tập lâu đời. Vị quân vương tại vương quốc thế tập được truyền lại từ tổ tiên chỉ cần có năng lực ở mức trung bình thì sẽ dễ dàng duy trì được quyền lực của mình. Nếu có rủi ro bị chiếm đoạt mất nước thì bất cư khi nào có chuyện không may xảy ra cho kẻ tiếm đoạt thì ông ấy sẽ lấy lại được nước của mình rất dễ dàng.

3. Các thân vương quốc hỗn hợp

Với các thân vương quốc mới thì này sinh rất nhiều vấn đề khó khăn. Đặc biệt nhiều người đứng lên lật đổ người cai trị cũ sẽ nhận thấy mình bị lừa vì người cai trị mới không khác gì người cai trị cũ. Vì vị Quân vương mới luôn bắt người dân của mình phải gánh nặng quân đội và vô vàn thử thác gay go khác mà ông ta phải chất lên đầu người dân trong vùng đất mới giành được. Điều này cũng là khó khăn cho bản thân những người đi chinh phục các vùng đất mới họ gặp phải sau khi chinh phục xong nên rất nhiều. Và dù có vũ trang mạnh đến đâu đi chăng nữa, khi tiến vào 1 vũng lãnh thổ thì người ta luôn cần đến sự thiện chí của người dân bản xứ.

Và cơ bản khi chinh phục được, vị Quân vương đó nên sống ở đó mới có thể đồng hóa và cai trị được vùng đất mới đó 1 cách dễ dàng hơn rất nhiều. Để cai trị thành công, thì quân vương hoặc là đẻ cho họ được đối xử tốt hoặc phải nghiền nát họ. Việc này đòi hỏi phải duy trì lực lượng vũ trang lớn và rất tốn kém chi phí này. Ngoài ra, vùng lãnh thổ ngoài đất nước này có ngôn ngữ khác, phong tục, tập quán khác cũng là rào cản cho việc cai trị thuận lợi. Người La Mã là những người thành công trong việc cai trị các vùng đất mà họ mới giành được. Các vùng đất họ chiếm được họ sẽ đưa di dân đến đó và duy trì quan hệ hữu nghị với ác thế lực nhỏ hơn mà không cho chúng mạnh lên, họ kiềm chế kẻ nào mạnh hơn và không cho phép bất cứ 1 thế lực ngoại quốc hùng mạnh nào tọa được uy hiếp với họ.

Mong muốn thu về cho mình thật ra là điều tự nhiên, thường tình, người ta hễ có dịp là làm vậy, mà làm được thế thì được khen chứ chẳng ai chê trách gì; nhưng khi không thể làm được mà cứ muốn vơ vào bằng mọi cách thì đó là sự điên rồ và bị người ta chê trách.

4. Tại sao vương quốc của Darius do Alexander chinh phục không nổi lên chống lại những người kế vị Alexander khi ông qua đời?

Vua Alexander đại đế vừa chinh phục châu Á xong vài năm thì qua đời. Người ta sẽ nghị các vùng sẽ nổi loạn nhưng không, những người kế vị ông đã không gặp khó khăn gì về việc nổi loạn của những người ở các vùng đất mới chinh phục đó, họ chỉ gặp khó khăn do tham vọng của chính họ.

Các thân vương quốc từng được lưu danh trong sử sách được cai trị theo 2 cách:

• Do 1 vị quân vương, với 1 bọn bề tôi trong vai các vị quan được quân vương sủng ái và bổ nhiệm để hỗ trợ ngài trong việc trị quốc. Các bề tôi trọng thị vị quân vương của họ và tập quyền từ trên xuống cả nước nghe theo chỉ đạo của vị quân vương đó. Ví dụ là nhà nước Thổ (Ottoman) với 1 vị quân vương nắm quyền cai trị. Nhưng nếu ta đánh bại được vua Thổ rồi thì cơ bản sẽ quản lý được nước Thổ 1 cách dễ dàng. Người ngoài rất khó tham gia vào chính trị nước Thổ ngoài con đường vũ lực cưỡng chế.
• Do 1 quân vương cùng với các vị lãnh chúa thế tập theo huyết thống cổ xưa chứ không phải do ân huệ của đấng quân vương. Các lãnh chúa đó có quốc gia và thần dân riêng, các thần dân này công nhận vị lãnh chúa ấy là chủ của mình và họ yêu mến ngài 1 cách tự nhiên và chỉ biết đến vị lãnh chúa đó chứ không biết vua và chỉ nghe lời của vị lãnh chúa. Ví dụ là nước Pháp với các quý tộc thế tập. Khi đó, dù ta có đánh bại vua Pháp đi chăng nữa thì việc cai trị nước Pháp sẽ rất khó khăn do sự cát cứ tại các vùng đất riêng của các lãnh chúa. Người ngoài rất dễ tham gia vào chính trị nước Pháp khi chỉ cần mua chuộc 1 vài vị lãnh chúa ở đó nhưng rất khó thống nhất dù cho đánh bại dòng họ nhà vua Pháp đi chăng nữa.

Sau khi nghiên cứu 2 mô hình, chúng ta thấy chính quyền Darius tương tự mô hình nước Thổ, vì vậy khi Alexander chỉ cần đánh bại ông ta ngoài chiến trường, sau đó đoạt lấy đất nước ông ta. Sau chiến thắng đó, Darius bị giết, đất nước vẫn yên ổn trong tay Alexander. Nếu những người kế thừa ông đoàn kết với nhau họ sẽ chung hưởng nó 1 cách vững chắc mà không khó nhọc gì, vì không xảy ra sự xóa trộn nào trong vương quốc ngoại trừ những vụ việc do chính họ gây ra.

Ngược lại, người La Mã sau khi đánh bại Hy Lạp, Tây Ban Nha, Pháp,… rất khó khăn trong việc cai trị các vùng đất này bởi tình trạng các lãnh chúa cát cứ vẫn duy trì và người dân vẫn nhớ tới sự cai trị đó suốt nhiều năm sau đó. Cần rất lâu với sức mạnh quân sự hùng hậu và sự đồng hóa, chính sách chia để trị thì người La Mã mới có thể cai trị an ổn các vùng đất này.

5. Cách cai trị các đô thị hay thân vương quốc có luật pháp riêng trước khi chúng được sáp nhập

Nếu như những nước mà ta chiếm được mà đã quan sống tự do dưới luật pháp của riêng mình thì có 3 cách cho người nào muốn nắm giữ chúng:

• Phá hủy hết đi
• Đích thân đến sống ngay tại đó
• Cho phép họ sống theo luật pháp của họ và bắt họ cống nạp, và lập ra 1 nhóm người cầm đầu tại chỗ và duy trì sự thân thiện của nhóm người này với quân vương. Và người cầm quyền biết rằng họ cần sự ủng hộ của vị quân vương để giữ vị trí của mình. Cách cai trị này cũng là cách cai trị phù hợp nhất với những thành phố vốn quen sóng tự do. Không cách nào tốt hơn là dùng chính người của nó để cai trị nó.

Tuy nhiên, các nước với nền Cộng hòa đã quen với tự do sẽ rất hay phản kháng chống lại người cầm quyền theo cách thứ 3 kia. Họ sẽ luôn nêu cao ngọn cờ đòi lại tự do như trước đây để chống lại sự cai trị và cách tốt nhất vẫn phải phá hủy hết đi để họ quên đi sự tự do đã có trước đây. Nhưng với các nước đã quen với việc 1 vị quân vương cai trị, và khi dòng họ của vị quân vương đó bị tiêu diệt, thì dân chúng đã quen vâng lời, không còn vị quân vương cũ, không thể đồng lòng tôn 1 người trong số họ lên là lãnh đọa, và họ cũng không biết cách cai trị. Vì vậy các nước này rất chậm chạp cầm lấy vũ khí, và quân vương có thể chiêu dụ họ về với mình và giữ họ dễ dàng hơn rất nhiều.

6. Các thân vương quốc mới chiếm được bằng vũ lực và khả năng của chính mình

Các quân vương chiếm được vương quốc mới bằng vũ lực và khả năng của mình thì thường rất khó khăn để lấy được, nhưng bù lại họ sẽ rất dễ dàng giữ được vương quốc mình đã chiếm được. Và vì không có vương quốc nào khác, buộc họ phải đích thân đến sống tại vùng đất vừa giành được, thì các vấn đề trở nên dễ dàng hơn nhiều.

Trong việc thiết lập 1 trật tự mới, sẽ rất bấp bênh, khó khăn để làm được vì vị quân vương mới phải loại bỏ những người đã làm tốt trong các luật lệ cũ và tự nhiên biến họ thành kẻ thù của mình. Trong khi đó hệ thống luật lệ mới chỉ có những người ủng hộ nửa vời vì họ chưa được trải qua luật lệ mới trong 1 thời gian dài. Các nhà cải cách nếu tự tin vào bản thân và dùng đến vũ lực thì họ sẽ rất vững chắc trong việc cải cách. Bản tính dân chúng vốn hay thay đổi, và tuy thuyết phục họ dễ song làm cho họ chịu tin tưởng lại rất khó. Và thế là cần phải dùng đến những biện pháp sao cho nếu họ không tin tưởng nữa thì có thể dùng vũ lực bắt họ phải tin. Đó là cách các nhà độc tài đã làm dể duy trì quyền lực cho họ.

7. Các thân vương quốc mới chiếm giữ được bằng vũ lực hoặc nhờ may mắn

Những người vốn là dân thường, chỉ nhờ may mắn mà thành bậc quân vương thì không gặp khó khăn mấy khi mới nổi lên, nhưng để giữ vững địa vị đứng đầu thiên hạ thì gặp nhiều khó khăn. ĐÓ thường là người mà 1 nhà nước nào đó được trao vào tay họ để đổi lấy tiền bạc, hoặc do họ được ai đó sủng ái mà ban tặng cho. Họ vốn không biết cách quản lý vì đã quen sống cuocj sống dân dã, và họ cũng không có những lực lượng thân thiết và trung thành với họ để giữ vững vị trí.

Quân vương nào thấy cần thiết phải củng cố vị thế của bản thân trong giang sơn mới của mình, thu phục bằng hữu, chiến thắng bằng sức mạnh hoặc mưu mẹo, làm cho người dân vừa yêu vừa sợ mình, khiến cho quân lính đi theo và kính trọng mình, tiêu diệt những kẻ có sức mạnh hoặc động cơ để gây tổn hại cho mình, thay đổi trật tự cũ, vừa biết gia ân vừa biết dùng uy, vừa cao thượng và hào phóng, phải tiêu diệt đội quân không trung thành và xây dựng 1 đội quân mới, phải duy trì tình hữu hảo với các vị vua và thân vương sao cho họ nhiệt tình giúp đỡ mình và dè chừng không dám hại mình.

Người nào tin rằng những lợi ích mới sẽ làm cho các nhân vật có uy thế lớn quên đi những tổn thương cũ là tự lừa mình. Khi bạn không thể chọn được ai đó lên thay người có ảnh hưởng tới mình nhưng lại có thể ngăn cản người khác lên, thì bạn phải ngăn không cho kẻ từng bị ông làm tổn thương hoặc kẻ có ly do để sợ mình.

8. Những kẻ có được thân vương quốc do sự tàn độc

Tuy 1 đấng quân vương có thể đi lên bằng 2 con đường, không con đường nào có thể được cho là hoàn toàn do may mắn hoặc tài năng. Nhưng trong nền cộng hòa, hoặc bằng những cách thức xấu xa hay hung ác nào đó mà người ta có được giang sơn, hoặc nhờ được nhân dân tôn quý mà 1 thường dân trở thành quân vương.

Các phương pháp khắt nghiệt, ác độc để giành chính quyền chỉ nên dùng chỉ 1 lần và sau đó phải thay đổi mới có thể duy trì được sự cai trị. Trong việc thâu tóm 1 đất nước, kẻ soán đoạt phải xem xét thật kỹ tất cả những thương tổn mà ông ta cần phải gây ra, và thực hiện tất cả chỉ trong 1 lần để không phải lặp lại chúng hàng ngày; và như thế, bằng các không làm cho người ta phải lo âu, ông ta có thể làm cho họ an lòng, và dùng lợi ích để thu phục họ.

Nếu áp dụng sự ác độc và khắt nghiệt ban đầu ít nhưng càng về sau càng nhiều thì sẽ dẫn tới diệt vong. Vì họ luôn đề phòng, họ không thể tin tưởng vào thần dân của mình, cũng không thể làm cho thần dân gắn bó với mình, chỉ vì họ cứ tiếp tục lặp lại sai lầm.

Và trên hết, 1 vị quân vương phải sống với người dân của mình thế nào đó để không tình huống ngoài dự kiến nào, dù tốt hay xấu, khiến ông ta phải thay đổi; vì nếu sự cần thiết phải thay đổi xảy ra trong thời buổi rối ren, thì biện pháp mạnh là quá muộn, các biện pháp ôn hòa cũng không thể giúp được gì nhiều và người dân sẽ không thấy có nghĩa vụ tuân theo.

9. Thân vương quốc dân sự

Thân vương quốc dân sự là những nơi mà 1 người dân được lên làm quân vương. Có thể theo 1 trong 2 cách hoặc được quý tộc ủng hộ hoặc được dân thường ủng hộ. Quý tộc thì sẽ chọn 1 người trong số họ và tôn họ làm quân vương, nhưng thường quân vương được quý tộc ủng hộ sẽ khó duy trì quyền lực lâu dài do các quý tộc thấy quân vương không khác gì họ mấy và ít chịu nghe lời. Trong khi quân vương mà được dân thường yêu quý tôn lên thì họ sẽ rất nghe lời và thường nắm quyền lực đực lâu dài hơn rất nhiều. Dù lên theo cách nào, thì đấng quân vương cũng phải làm cho thần dân thân thiện với mình, bằng không khi gặp hoạn nạn, quân vương sẽ khó yên thân.

10. Về cách đánh giá đúng sức mạnh của tất cả các thân vương quốc

Khi đánh giá tính chất của các thân vương quốc cần cân nhắc 1 điểm là: vị quân vương có đủ quyền lực để khi cần có thể tự bảo vệ bằng các phương tiện của chính mình hay không, hay lúc nào ông ta cũng cần sự trợ giúp của kẻ khác. Quân vương có thể là người có lực lượng quân đội mạnh để sẵn sàng chiến đấu. Nhưng nếu không họ có thể củng cố tường thành cao, hào sâu, tích trữ lương thực nhiều để làm cho kẻ thù thấy rất khó khăn đánh chiếm được và nản lòng.

11. Thân vương quốc thuộc Giáo hội

Các thân vương quốc dạng này khó khăn nhất lúc giành được nó bằng năng lực hoặc vận may. Còn khi đã giành được rồi sẽ rất dễ dàng giữ được chúng nhờ các nghi thức tôn giáo cổ xưa có quyền lực bao trùm, và bởi 1 đặc điểm là các thân vương quốc ấy có thể giữ được cho dù các vị quân vương của chúng hành xử và sống thế nào đi chăng nữa.

12. Các loại quân đội và chuyện lính đánh thuê

Việc tạo dựng nền móng vững chắc là cần thiết bậc nhất cho bậc quân vương, nếu không vị quân vương đó tất yếu sẽ đi đến bại vong. Những nền móng chính là pháp luật công minh và quân đội thiện chiến.

Vì vậy, quân đội mà đấng quân vương đùng để bảo vệ nhà nước của mình là quân điọ của chính ông, hoặc là đội quân đánh thuê, hoặc kết hợp cả 2. Lính đánh thuê và các đội quân trợ chiến đến từ bên ngoài là vô ích và nguy hiểm. Đám đánh thuê này ô hợp, cướp bóc, không tôn trọng kỷ cương, pháp luật và chúng hùng hổ trước người dân của quân vương nhưng lại là những kẻ hèn nhát trên chiến trường. Nếu dự hoàn toàn vào linh đánh thuê thì sự sụp đổ của vương quốc sẽ đến ngay khi kẻ thù tấn công.

Nếu 1 nước cộng hòa phải sử dụng binh lực, lúc đó đáng quân vương nên đích thân đảm nhận vai trò chỉ huy, nước cộng hòa phải cử công dân đứng ra chỉ huy quân đội, và khi người được cử chỉ huy không làm tròn nhiệm vụ thì phải triệu ông ta về thay thế người khác. Nếu ông ta có tài thì phải dùng luật pháp giữ ông ta để ông ta không thể từ nhiệm.

13. Quân ngoại viện, quân đội hỗn hợp, và quân đội của riêng mình

Quân ngoại viện, cũng là 1 thứ vô dụng khác, được dùng khi quân vương cần viện 1 vị quân vương khác đem quân đến để hỗ trợ và bảo vệ ngai vàng. Vì nếu quân ngoại viện thua thì quân vương cũng mất hết, quân ngoại viện thắng thì quân vương lại thành tù binh trong tay chúng.

14. Quân vương và binh pháp

Các quân vương nghĩ tới an nhàn mà sao nhãng việc binh, sao nhãng binh pháp thì sẽ dần đi tới diệt vong. Điều giúp các đấng quân vương có được giang sơn chính là tinh thông binh pháp. Quân vương cần giữ cho quân đội của mình có kỷ luật và được huấn luyện tốt, phải không ngừng theo đuổi mục tiêu đó, nhờ vậy tập cho cơ thể mình quen chịu gian khổ, để có hiểu biết về đặc trưng của các vùng miền, biết được hình khe thế núi ra sao, bình quân trải rộng thế nào, hiểu được đặc điểm của sông ngòi và các đầ lầy, và phải hết sức thận trọng trong tất cả các hành động này. Sự nghiên cứu này giúp ông dễ dàng hiểu đất nước mình và hiểu các địa hình mới khi ông gặp phải khi có chiến tranh. Từ đó giúp ông biết nên tấn công định như thế nào cho bất ngờ, cách bố trí trận địa, các vây hãm các thành phố sao có lợi.

Để trao dồi tri thức, bậc quân vương phải đọc lịch sử và nghiên cứu các nhân vật lừng lẫy để xem họ đã lam gì để chiến thắng, hay họ đã làm gì mà thất bại để rút kinh nghiệm. Trong thời bình không bao giờ nên để mình nhàn rỗi, mà phải cần mẫn tích lũy những tri thức ấy phòng khi cần dùng trong hoàn cảnh bất lợi. Như thế, nếu số mệnh thay đổi, ngài luôn sẵn sàng chống lại những điều không may xảy đến.

15. Những điều khiến người đời và đặc biệt là các bậc quân vương được ca ngợi hoặc bị chê bai

Các quy tắc ứng xử cần áp dụng bởi bậc quân vương đói với thần dân và bằng hữu của ngài. Các bậc quân vương muốn giữ mình thì cần phải biết cách làm điều sai trái, và tùy theo sự cần thiết mà sử dụng hay không sử dụng cách thức đó. Nhìn chung các điều tốt có nhiều nhưng không thể ai có đầy đủ. Vì vậy, quân vương chỉ cần đủ khôn ngoan để biết cách tránh nỗi sỉ nhục vì mắc phải các thói xấu có thể khiến ngài mất nước, và giữ mình, nếu có thể, tránh xa khỏi những tật xấu dù chúng không khiến ngài mất nước.

16. Hào phóng và keo kiệt

Quân vương được tiếng là hào phóng là tốt. Nhưng nếu sự hào phóng được thực hiện mà không mang lại danh tiếng cho quân vương thì chỉ có hại. Tuy nhiên, sự hào phóng duy trì rất tốn kém và có thể gây tệ khi quân vương bóc lột thêm nặng nhân dân để có của cái cho sự hào phóng đang thực hiện. Cần đánh giá được cái giá phải trả cho sự hào phóng đó có đáng để thực hiện hay không. Nền để thành công, các vị quân vương cần biết tiết chế chi tiết rất mạnh mẽ để tránh tăng thuế khóa, bóc lột người dân thì mới có thể duy trì được vương quốc của mình lâu dài. Vì vậy, thà mang tiếng bủn xỉn và bị chê bai song không bị ghét, còn hơn mua được tiếng hào phóng mà phải chịu mang danh tham tàn để rồi rước lấy sự chỉ trích cùng nỗi oán giận.

17. Về sự tàn bạo và nhân từ, và liệu được dân yêu có tốt hơn khiến dân sợ

Mọi đấng quân vương đều cần thần dân coi là người nhân từ chứ không phải kẻ tàn bạo. Nhưng quân vương phải thận trọng đừng lạm dụng sự nhân từ. Được thần dân yêu và sợ là điều tốt nhất, nhưng thường ta không thể cùng lúc đạt được cả 2. Để được chọn thì để thần dân sợ quân vương sẽ an toàn hơn so với làm họ yêu mình. Bởi vì con người nói chung thường vô ơn, đồng bóng, giả dối, hèn nhát, tham lam, ngày nào ngài còn thịnh vượng thì họ hoàn toàn chịu để ngài sai khiến, họ sẵn sàng dâng hiến cả máu, của cải, mạng sống và con cái của họ cho ngài, khi ngài chưa đòi hỏi. Nhưng khi ngài cần họ thực sự thì họ trở mặt ngay. Bậc quân vương nào hoàn toàn ỉ lại vào sự hứa hẹn của họ mà không chịu đề phòng thì sẽ bị diệt vong.

Sự yêu mến được duy trì bằng lòng biết ơn, vốn dĩ có thể bị giật đứt bất cứ lúc nào nếu có lợi cho họ vì bản tính hèn hạ của họ, còn sự sợ hãi sẽ bảo vệ ngài vì nỗi sợ bị trừng phạt luôn chiến thắng. Nhưng phải làm sao để họ sợ nhưng không thù ghét đấng quân vương. Vì vậy, người ta yêu mến ai là tùy theo ý của họ, còn họ sợ quân vương công là tùy theo ý của quân vương. 1 bậc minh quân nên đặt mình trong sự kiểm soát của chính mình chớ không phải trong sự kiêm soát của người khác. Quân vương chỉ phải cố đừng để cho thần dân ghét mình mà thôi.

18. Chữ tín của đấng quân vương

Mọi người đều thừa nhận 1 đấng quân vương sống liêm chính và không dối trá là đáng ca ngợi. Nhưng phần lớn các bậc quân vương dựng nên đại nghiệp không mấy quan tâm đến chữ tín, mà biết dùng mưu trí để lừa đối phương, và rốt cuộc đã thắng được những kẻ khăng khăng “quân tử nhất ngôn”. Có 2 cách để tranh thắng với ngườ khác là dùng luật pháp và vũ lực. Và 1 vị quân vương cần phải biết dùng cả 2 cách này để giành chiến thắng. Chữ tín này sẽ không giữ nếu nó quay lại làm hại vị quân vương. Quân vương cần phải biết cách ngụy trang tính cách này, và phải là 1 người vờ vĩnh và giả đạo đức thật giỏi.

Vị quân vương cần tỏ ra cho người ta thấy mình có 5 đức tính: khoan dung, tín nghĩa, nhân từ, chính trực và mộ đạo. Vì quần chúng bị thu hút bởi vẻ bề ngoài và họ hầu hết không được tiếp xúc với quân vương để biết chính xác tính cách ngài.

19. Đừng để bị coi thường và thù ghét

Bậc quân vương phải cân nhắc để sao tránh được những điều khiến ngài bị thù ghét hoặc bị coi thường. Điều làm cho quân vương bị thù ghét hơn hết là thói tham lam, xâm phạm tài sản và cướp đoạt thê thiếp của thân dân mình, cần phải tránh xa các sai lâm đó. Khi tài sản và danh dự không bị phạm đến, đa số dân chúng sẽ sống mãn nguyện.

Quân vương có thể bị coi thường nếu ngài có tính khí đồng bóng, phù phiếm, mềm yếu, nhỏ mọn, thiếu quyết đoán. Quân vương phải nỗ lực thể hiện sự cao cả, dũng cảm, nghiêm nghị, ngoan cường trong hành động của mình, và trong giai tiếp riêng tư vấn thần dân ngài phải cho thấy phán quyết của ngài là không thể thay đổi, và luôn giữ vững tiếng tăm rằng không ai có thể mong lừa gạt hay dụ dỗ ngài được. Các quân vương nên giao việc trách phạt cho người khác, còn mình thì giữ phần ban phát ơn huệ. Quân vương cũng nên ưu ái giới quý tộc nhưng đừng quá mức để khiến dân thù ghét.

20. Thành lũy và những phương cách khác mà quân vương thường dùng tới có lợi hay có hại?

Để giữ yên đất nước, 1 số quân vương tước vũ khí của thần dân. Các quân vương khác thì chia nhỏ các thành phố phiên thuộc. Số khác thì dung dưỡng cho những nhóm thù địch chống đối lẫn nhau. Các quân vương khác đứng ra chiêu dụ những người mà lúc mới lên cầm quyền họ không tin tưởng. Có quân vương thì xây thành đắp lũy, có người phá bỏ đồn lũy đi. Nhưng về cơ bản quân vương mới lên nên trang bị vũ khí cho người dân của mình để biến họ thành quân lính của mình khi cần thiết. Còn nếu tước vũ khí của họ ngay sau khi quân vương lên chức sẽ làm họ bị tổn thương vì đã tỏ ra không tin tưởng họ, hoặc vì họ hèn nhát hoặc vì họ không trung thành, mà lý do nào cũng khiến họ sinh lòng oán ghét quân vương. Còn nếu thân vương quốc chiếm được và mới sáp nhập vào thân vương quốc cũ của quân vương thì cần tước vũ khí của họ để làm họ suy yếu và chỉ cho những người giúp quân vương có mảnh đất đó tiếp tục được cầm vũ khí.

Còn việc sử dụng các phe phái chống đói nhau sẽ không đem lại lợi ích gì vì khi quân địch tới vị quân vương đó có thể mất vương quốc nhanh chóng. Vì phe yếu nhất trong các phe phái sẽ luôn giúp sức cho quân địch, phe còn lại thì không chống giữ nổi.

1 vị quân vương mưu mẹo, khôn ngoan có thể dung dưỡng 1 sự thù địch nào đó với mình, để sau khi đánh tan kẻ thù thì danh tiếng của ông sẽ lên cao. Các quân vương mới thường nhận ra 1 số người khi mới lên ngôi thường không tin tưởng họ, nhưng sau đó sẽ thấy họ là những người trung thành và hỗ trợ cho quân vương nhiều hơn rất nhiều so với những người mà quân vương tin tưởng.

Còn việc xây hay phá thành lũy còn tùy thuộc hoàn cảnh cụ thể khi đó của vị quân vương. Vị quân vương nào sợ dân mình hơn sợ ngoại bang thì nên xây thành lũy, còn vị quân vương nào sợ ngoại bang hơn sợ dân thì không cần quan tâm tới thành lũy làm gì. Thành trì chắc chắn nhất chính là đừng để lòng người oán ghét, vì cho dù quân vương có thể giữ vững thành lũy, song nó không cứu được ngài nếu ngài bị nhân dân oán ghét, vì sẽ chẳng thiếu gì những kẻ thù ngoại bang sẵn sàng hỗ trợ nhân dân đứng lên cầm vũ khí lật đổ quân vương bị ghét.

21. Làm sao để được ngưỡng mộ

Không gì làm cho 1 quân vương được ngưỡng mộ cho bằng những chiến công, sự nghiệp vĩ đại và việc nêu 1 tấm gương cao cả. Các chiến công vĩ đại nhưng trên chiến trường đánh đuổi quân giặc, giành độc lập cho vương quốc, hay việc quản lý nội chính xuất sắc đều có danh tiếng tốt. Ngoài ra, quân vương cũng cần thẳng thắng tuyên bố mình đứng về phe này chống lại phe kia sẽ tốt hơn là trung lập. Vì thường những vị quân vương nhút nhát mới trung lập nhưng sẽ vẫn bại vong về sau, đây chỉ là cách kéo dài sự suy vong chậm lại. Và nên lưu ý rằng đừng liên minh với vị quân vương hùng mạnh hơn mình trừ khi bất đắc dĩ phải thực hiện.

Bậc quân vương cũng cần thể hiện mình là 1 nhà bảo trợ cho các tài năng, và tôn vinh những người giỏi giang trong mọi ngành nghề. Và bảo trợ cho việc kinh doanh của mọi người để người dân tự tin mở rộng kinh doanh mà không phải lo lắng bị tước đoạt tài sản. Ngoài ra, quân vương cũng nên tổ chức hội hè, giải trí vào những mùa thuận tiện trong năm cho nhân dân vui chơi.

22. Các bề tôi của quân vương

Các quân vương cần đặc biệt đề cao việc tuyển chọn các bề tôi, họ giỏi hay tệ là tùy theo sự nhìn người của quân vương. Có 3 loại tri thức theo thứ tự tốt nhất trở xuống là: loại tự thân đã là người hiểu biết; loại hiểu được giá trị tri thức của những người khác; và thứ ba là loại đã không tự có hiểu biết mà cũng không hiểu được giá trị tri thức của người khác.

Cách kiểm tra bề tôi là khi quân vương thấy kẻ bề tôi luôn nghĩ về bản thân nhiều hơn những mối quan tâm của ngài, và trong chuyện gì hắn cũng tìm kiếm lợi ích riêng, thì loại người đó không bao giờ là 1 bề tôi tốt, và quân vương cũng không bao giờ có thể tin tưởng được hắn. Và để giữ được sự trung thành của bề tôi, quân vương cần tìm hiểu họ, vinh danh họ, làm cho họ giầu có, ban ơn huệ cho họ, chia sẻ vinh dự và quan tâm tới họ, đồng thời làm cho họ thấy rằng họ không thể tồn tại mà không có quân vương.

23. Tránh nịnh thần

Chuyện những kẻ xu nịnh đầy rẫy trong triều đình là điều xảy ra ở mọi nơi trên thế giới. Vì con người thường tự mãn và bị lừa phỉnh trong những công việc mình làm đến độ khó mà tránh được loại người sâu mọt này. Để giảm được xu ninh, chỉ có cách làm cho các bề tôi thấy họ có thể nói ra sự thật mà không sợ làm mất lòng quân vương. Nhưng nếu ai cũng nói ra sự thật thì lòng kính trọng của họ với quân vương cũng sẽ vì thế mà suy giảm.

Vì vậy, 1 minh quân cần lựa chọn những người khôn ngoan để phục vụ mình, và chỉ cho phép họ nói sự thật với mình, và chỉ nói về những gì quân vương muốn hỏi, chứ không nói gì khác, nhưng quân vương cần hỏi họ mọi chuyện, lắng nghe ý kiến của họ, và sau đó tự quân vương đưa ra kết luận. Và phải cho họ thấy họ càng nói sự thật thì sẽ càng được sủng ái. Và chắc chắn rằng nếu có 1 bộ máy quân sư tài năng thì vị vua đó cũng chắc chắn là 1 minh quân sáng suốt.

24. Tại sao các quân vương của Ý mất nước?

Các quân vương mới lên cai trị nếu thực hiện theo các ý kiến ở trên sẽ nhanh chóng ổn định được đất nước như các vị quân vương thế tập được truyền lại. Vị quân vương sẽ vững mạnh nếu họ thiết lập và củng cố vương quốc bằng luật pháp tốt, quân đội hùng mạnh, đồng minh tốt và những tấm gương sáng. Người dân sẽ nhanh chóng yêu quý quân vương và không đòi hỏi thêm gì nữa.

25. Số mệnh có thể ảnh hưởng đến sự nghiệp của con người như thế nào và làm sao để chống lại?

Rất nhiều người tin rằng chúng ta có số mệnh và ta không thể nào can thiệp được, và ta chẳng cần phải làm gì mà cứ phó mặc mọi sự cho may rủi. Nhưng  số mệnh chỉ đóng góp 1 nửa vào hành động của chúng ta, nhưng nó cũng chừa lại cho chúng ta điều khiển 1 nửa hoặc gàn 1 nửa hành động của chính mình. Các quân vương cần phải biết chính xác thời thế và hoàn cảnh đang như nào để thay đổi cách hành động thích hợp thì số mệnh mới ủng hộ họ.

26. Lời kêu gọi giải phóng nước Ý khỏi những kẻ man rợ

Nước ý đang thoi thóp chờ đợi 1 vị quân vương sáng suốt thống nhất lại đất nước sau nhiều chia rẽ và cát cứ tại các khu vực khác nhau. Và gia độc Medici vừa được giáo hoàng thụ phong quay trở lại, lại có người làm giáo hoàng đang có rất nhiều lợi thế để làm được điều này.