Thiên Hoàng Minh Trị – Donald Keene

Thiên Hoàng Minh Trị – Donald Keene

Donald Keene là học giả về Nhật Bản uy tín dù ông sinh ra và lớn lên ở Mỹ nhưng đã nghiên cứu Nhật Bản rất nhiều năm và dành nhiều năm sinh sống ở Nhật Bản.

Cuộc cải cách Minh Trị Duy Tân do thiên hoàng Minh Trị dẫn dắt bắt đầu vào năm 1868 và tới nay đã gần 160 năm trôi qua đã tạo ra bài học đầu tiên cho người châu Á noi theo phong cách cải cách nền kinh tế các nước châu Á.

1. Thiên Hoàng Komei

Thiên hoàng Komei là con thứ 4 và được thừa kế ngai vàng vì các anh của ông đã qua đời trước khi trưởng thành. Thiên Hoàng Komei được miêu tả là người hay giận dữ. Các thiên hoàng thường đoản mệnh và thường mất khi quanh quanh 30 tuổi. Thiên hoàng Komei lên ngôi khi 16 tuổi và thọ được 35 tuổi.

Với các nước thì thiên hoàng trẻ tuổi có thể làm đất nước bị xáo trộn, nhưng ở Nhật Bản lại khác. Thiên hoàng chỉ có hoạt động công khai duy nhất là thực hiện các nghi lễ được quy định sẵn. Các thiên hoàng phải tập trung học tập nho học và văn hóa cổ cùng với nghệ thuật mà chủ yếu là thơ và thi pháp. Mọi việc do các tướng quân quyết định và các tướng quân không phải xin ý kiến thiên hoàng. Cuộc sống các thiên hoàng hầu như chỉ loanh quanh ở Ngự sở với các nghĩ lễ và thói quen lặp đi lặp lại hàng ngày. Con cái của họ tỷ lệ tử vong khi còn nhỏ là vô cùng cao và cao hơn rất nhiều so với nông dân thông thường ở bên ngoài. Những người mà thiên hoàng có thể gặp được là mấy trăm vị quý tộc và không được ra khỏi ngự sở suốt thời Mạc Phủ nắm quyền. Chỉ có các thái thượng hoàng là được tự do đi lại hơn.

Cuộc đời và sự nghiệm của thiên hoàng Komei không có gì gọi là để lại dấu ấn trừ việc ông rất ám ảnh với người phương Tây khi nghe tin có tầu của phương Tây tiếp cận bờ biển Nhật Bản.

2. Sachi–no–miya ra đời

Thiên hoàng Minh Trị sinh ra vào 15/10/1851 theo tập tục rất mê tín đủ loại kiêng kỵ của hoàng gia Nhật và được đặt tên là Sachi-no-miya. Mãi 30 ngày sau thiên hoàng Komei mới gặp được hoàng tử lần đầu tiên do đủ loại kiêng kị.

Năm 1895, Phó Đề dốc Perry chỉ huy hạm đội Đông Án xuất hiện tại Nhật gửi quốc thư của Hoa Kỳ tới chỉnh phủ Nhật đánh dấu việc nước Nhật vốn đóng cửa suốt thời gian dài nay chuẩn bị bước 1 bước đầu tiên đến lịch sử mở cửa đất nước. Khi bức thư yêu sách được dịch ra các cuộc họp khẩn cấp đưa ra với các chính sách và đánh giá lợi/hại. 2 tháng sau đề xuất giải thể Mạc Phủ được đưa ra nhằm cải cách và khôi phục đất nước nhằm chống lại các nguy cơ của ngoại xâm đang cận kề. Bản đánh giá của Kuroda đã làm tê liệt sự phản kháng của giới võ sĩ Nhật, những người chuộng rèn luyện võ thuật nhưng khi đánh nhau với phương Tây ắt sẽ thất bại hoàn toàn. Rơi vào ngõ cụt, Mạc Phủ phải cần tới ý kiến và sự hợp tác của thiên hoàng để vượt qa mâu thuẫn và khó khăn hiện tại của họ.

3. Tất yếu phải khai quốc

Ngay sau cú sốc Perry đại diện cho Mỹ đến, thì tướng Putiatin cũng dẫn hạm đội Nga đến Nagasaki và cũng gửi quốc thư yêu cầu mở cửa thông thương nếu không sẽ dùng vũ lực với Nhật Bản. Tới cuối năm thì việc hạn chế đống tầu cỡ lớn chính thức bị bãi bỏ sau hơn 200 duy trì, Nhật cũng mua tầu chiến của Hà Lan đầu tiên về, Nhật chương kì với hình mặt trời đỏ trên nền trắng ra đời từ đây. Mạc Phủ đã ký kết 2 hiệp ước với Mỹ và Nga trong giai đoạn này với các điều khoản mở cửa nước Nhật cho phương Tây.

4. Townsend Harris

Tháng 8/1856, Townsend Harris đến Nhật và tuyên bố mình là lãnh sự quán Mỹ tại Nhật và yêu cầu Nhật phải đối đãi như lãnh sự quán dù Nhật cấm người nước ngoài được cư trú tại Nhật. Người Hà Lan lúc đó đã khuyên Nhật nên bãi bỏ chính sách bế quan tỏa cảng nếu không chắc chắn sẽ xảy ra chiến tranh với nước ngoài. Các quan chức tại Mạc Phủ cơ bản đã buộc phải đồng ý bãi bỏ chính sách bế quan tỏa cảng tồn tại suốt nhiều năm qua. Bên cạnh đó, cuộc chiến tranh Thanh – Anh mà nhà Thanh thất bại và buộc phải mở cửa là lời cảnh báo lớn cho người Nhật trong việc tôn trọng các hiệp ước với nước ngoài.

5. Lũ bất trung

Trong khi các quan chức Mạc Phủ đã đồng thuận mở cửa đất nước thì thiên hoàng Komei lại khá cứng rắn theo đường lối cũ bé quan tỏa cảng và ở phe cương quyết phản đối mở cửa với nước ngoài. Ngày 29/7/1858, Mạc Phủ ký kết hiệp ước với Mỹ dù không được thiên hoàng Komei cho phép. Thiên Hoàng dùng chính sách đòi thoái vị để gây sức ép lại lên Mạc Phủ để phản đối việc ký hiệp ước này, cũng như tỏ rõ sự u uất của vị trí thiên hoàng không hề có thực quyền mà mình đang đảm nhiệm. Ngay sau đó, Mạc Phủ tiếp tục ký 3 hiệp ước với Nga, Hà Lan và Anh càng làm tình hình thêm căng thẳng. Các quý tộc ủng hộ thiên hoàng đều bị Mạc Phủ xử tội nặng như xử tử, bắt giam, đuổi khỏi cung, ép đi làm sư mặc cho thiên hoàng thỉnh cầu xử nhẹ khoan dung. Điều này đã làm bùng phát mâu thuẫn và oán hận của thiên hoàng với Mạc Phủ lên cao dữ dội. Sự đàn áp các đối tượng chống lại chính sách của Mạc Phủ kéo dài 2 năm nhưng thất bại hoàn toàn và dẫn đến sự sụp đổ của Mạc Phủ sau đó.

6. Kumihito, Fumihito, Mutsuhito

Giai đoạn này hoàng tư Sachi-no-miya bắt đầu học hán thư như các bộ hiếu kinh, đại học, trung dung,.. bằng tiếng Hán. Hoàng tử không thật sự là người chăm học, tính khí khá nóng nảy, có phần thô bạo, thậm chí tàn nhẫn. Cách dậy cho hoàng tử hoàn toàn theo cách truyền thống cổ hủ trước đây của hoàng thất Nhật, đặc biệt là việc học làm thơ waka. Giai đoạn này cũng kết thúc với việc công chúa Kazu-no-miya kết hôn với tướng quân Mạc Phủ và lần đầu tiên sau hơn 200 năm Nhật Bản cử xứ đoàn ngoại giao sang Mỹ.

7. Hoàng nữ Kazu-no-Miya

Năm 1861 là năm khởi đầu cho các thay đổi lớn nhất của nước Nhật sau nhiều thế kỷ. Người Nga lấy lý do sửa chữa tầu đã đổ bộ và xây dựng trại lính ở trên đảo Tsushima với ý định ở lại lâu dài đã gây mâu thuẫn dẫn tới xung đột với người dân trên đảo. Mạc Phủ vẫn kiên trì chính sách dùng mọi đuổi mọi, muốn dùng người phương Tây này đuổi người phương Tây kia đi nhưng đều thất bại, sự bất lực của Mạc Phủ ngày càng rõ ràng, người dân trong nước đời sống vô cùng khó khăn.

Thiên hoàng quyền lực ngày càng tăng khi các sự kiện về ngoại bang đều đến tai thiên hoàng nhanh chóng khác hẳn trước đây. Tháng 6, phiên trấn Mito tập kích công sứ Anh mở màn cho “nhương di”, chính sách mà cả thiên hoàng và Mạc Phủ cùng tham gia vào cai trị đất nước, điều mà Mạc Phủ cương quyết phản đối nhiều thế kỷ qua từ khi Mạc Phủ được lập. Các phiên trấn bắt đầu cổ vũ thiên hoàng lấy lại quyền lực, bãi bỏ chế độ Mạc Phủ đã tồn tại 300 năm và họ thực hiện chính sách tuế quan tỏa cảng và hiện tại tỏ ra bất lực với phương Tây đang xâm nhập vào Nhật Bản.

Năm 1861, công chúa Kazo-no-miya chính thức được gả sang cho nhà tướng quân – người cai quản Mạc Phủ dù rất nhiều ý kiến phản đối. Thiên hoàng là người phản đối việc lật đổ Mạc Phủ nhưng cũng bất mãn với Mạc Phủ về việc bất lực khi liên tục ký các hiệp ước với nước ngoài. Các thành phẩn cấp tiến của phe “tôn vương nhương di” ngày càng hung hãn và bắt đầu tỏ ra rất cức rắn với Mạc Phủ.

8. Chinh di đại tướng quân

Năm 1863, vai trò của thiên hoàng và Mạc Phủ đã đảo ngược với việc vị thế thiên hoàng lên và Mạc Phủ đi xuống. Các phiên trấn nghe tin đã lũ lượt quay lại với thiên hoàng. Uy phong của thiên hoàng càng lên cao khi tướng quân – người câm đầu Mạc Phủ lần đầu nhập kinh sau hơn 200 năm không vào triều đình. Mặc dù vậy các phần tử qua khích đòi diện Mạc Phủ tới cùng vẫn liên tục tổ chức các cuộc ám sát nhằm vào những người bị cho là thân Mạc Phủ. Các thân vương trong cung đình theo phe phác loại bỏ Mạc Phủ rất lớn và có vẻ đã ảnh hưởng lớn tới Mutsohito để sau này khi lên ngôi thiên hoàng đã lấy lại quyền hành và loại bỏ Mạc Phủ.

9. Cổng Hamaguri

Thiên hoàng đã lệnh cho các phiên thuộc luyện binh để chuẩn bị sẵn sàng nếu yêu cầu nước ngoài rút lui không được chấp thuận và chiến tranh có thể nổ ra. Phiên vương Choshu là người tiên phong cho đắp pháo đài dọc bờ biển Nagato và ngay ngày đầu nhương di đã nã phá vào thuyền buôn Mỹ và các quân hạm của Pháp, Hà Lan đi qua nơi đây. Các vụ đụng độ nổ ra nhưng cơ bản không có tổng thất đáng kể và sau đó tàu bè nước ngoài đã rút lui khỏi Nhật Bản.

Trong nội bộ chính quyền phe muốn lật đổ Mạc Phủ và phe muốn nhật hoàng và Mạc Phủ cùng giải quyết triều chính mâu thuẫn gay gắt với nhau và nổ ra cuộc nội chiến tại Kyoto. Quân Choshu định cướp thiên hoàng về Choshu để ra lệnh cho Mạc Phủ nhưng thất bại phải tháo chạy.

10. Yểm bùa thiên hoàng

Năm 1864, liên quân 4 nước là Anh, Pháp, Mỹ và Hà Lan mở đợt tấn công trả đũa vào Nhật để trả thù việc các nước bị phiên trấn Choshu pháo kích năm trước. Đợt tấn công kéo dài 3 ngày và phiên trấn Choshu thất thủ phải xin hòa.

Năm này tướng quân Takugawa Iemochi lại lên chầu thiên hoàng và trình bẩm thiên hoàng việc muốn chinh phạt phiên trấn Choshu vì vẫn lén lút chuẩn bị vũ khí chống lại Mạc Phủ. Việc này hoàn toàn khác với trước đây khi Mạc Phủ không bao giờ trình bẩm các vấn đề với thiên hoàng và xin ý kiến thiên hoàng.

Ngày 16/11/1865, nhóm liệt cường 4 nước Anh, Mỹ, Pháp và Hà Lan tập hợp 9 chiếm hạm ở ngoài khơi Settsu và yêu cầu Nhật mở cửa cảng Hyogo và đòi hỏi sắc chỉ thông qua hiệp ước. Năm này cũng xảy ra vụ án yểm bùa thiên hoàng Komei và cái chết đột ngột vì bạo bệnh của tướng quân Tokugawa Iemochi khi mới 20 tuổi.

11. Mưu sĩ Iwakura Tomomi

Các quý tộc sau cái chết của tướng quân đã cùng với mưu sỹ Iwakura tiến hành tham triều đông đảo nhất từ trước tới nay nhằm làm lay động quan điểm của thiên hoàng trong việc ủng hộ Mạc Phủ lâu nay và giành lại quyền lực về tay thiên hoàng. Mặc dù vậy thiên hoàng vẫn từ chối việc lấy lại quyền lực và vẫn giao mọi việc cho Mạc Phủ bằng cách bổ nhiệm Tokugawa Yoshinobu làm chinh di đại tướng quân tiếp theo vào tháng 1/1867. Ngay sau đó thiên hoàng Komei bắt đầu mắc bệnh đậu mùa và ngày càng xấu đi, thiên hoàng qua đời ở tuổi 36 trong năm này, cũng có nhiều ý kiến cho rằng ông bị đầu độc chết.

Lễ kế vị được diễn ra vào 13/2/1867, thân vương Mutsuhito lên ngôi thiên hoàng kế vị cha mình là thiên hoàng Komei.

12. Hoàng hậu Haruko

Thiên hoàng mới lên vẫn duy trì niên hiệu cũ cho tới 23/10/1868 mới chính thức đổi niên hiệu thành Minh Trị. Trong năm nay theo hiệp định đã ký, Nhật cũng phải mở cửa cảng Hyogo cho các liệt cường. Các thân vương muốn giành quyền về triều đình chủ yếu do mong muốn quyền lực mà Mạc Phủ đang có chứ bản thân triều đình cũng không đưa ra được chính sách gì hơn Mạc Phủ.

Năm nay Haruko, 1 người dòng dõi hoàng gia và có học vấn rất tốt được đề cử là ứng cử viên cho vị trí hoàng hậu cho thiên hoàng Minh Trị. Bà lớn hơn thiên hoàng 3 tuổi và thiên hoàng rất ưng ý bà, nhưng mãi tháng 1/1869 hôn lễ chính thức mới được tiến hành.

13. Vị tướng quân cuối cùng

Các vấn đề tôn giáo bắt đầu phát sinh khi Nhật phải mở cửa 1 số cảng cho nước ngoài và người nước ngoài bắt đầu sinh sống trên đất Nhật. Các xứ đoàn đám phán về lãnh thổ cũng được cử đi và đạt được 1 số bước ban đầu với Nga về phân chia đảo Safakhin mà Nga – Nhật vẫn tranh chấp với nhau lâu nay.

Cuộc vận động đả kích Mạc Phủ ngày càng lớn mạnh ở khắp mọi nơi. Các phiên lớn mâu thuẫn vì Mạc Phủ động quyền thương mại và giầu có trong khi họ bị hạn chế, nhưng họ luôn lấy danh nghĩa vương chính phục cổ để hành động đảo Mạc. Để chống lại các phiên trấn, Mạc Phủ lên kế hoạch để biến mình thành chính phủ tuyệt đối duy nhất và sẽ loại bỏ hết các phiên trấn tự chủ.

2 phiên đi đầu là Satsuma và Choshu ký kết 1 bản điều lệ gồm 8 điều nhằm vương chính phục cổ trong đó yêu cầu tướng quân trao trả quyền lực cho thiên hoàng và lập ra thượng viện và nghị việc để thống nhất chính sách. Các kế hoạch dùng vũ lực cũng đã được đề ra thì bất ngờ tướng quân Tokugawa Yoshimobu dâng thư lên triều đình xin phép trao trả quyền lực vào 9/11. Sau đó vào 4/1/1686, thiên hoàng Minh Trị về nguyên tắc là người cai trị duy nhất của Nhật Bản kể từ đó trở đi.

14. Tướng quân đào tẩu

Mặc dù đã trao trả quyền lực, nhưng rất nhiều thành viên trong Mạc Phủ lại chống đối quyết liệt quyết định trao trả quyền lực này. Trong cuộc họp chuẩn bị cho chính quyền mới Iwakura Tomomi sau khi được phục chức đã đánh bại hoàn toàn những người ủng hộ tướng quân và nghị quyết kết thúc với việc yêu cầu tướng quân Tokugawa Yoshinobu phải từ chức và trao trả lãnh địa lại cho triều đình.

Mâu thuẫn bùng phát và Yoshinobu tuyên bố không tuân theo chiếu lệnh của thiên hoàng và yêu cầu hủy bỏ việc bãi nhiễm ông. Quân Mạc Phủ và các phiên bắt đầu có các đợt va chạm và nã pháo vào nhau. Vào 27/1/1868, quân Satsuma, Choshu khoảng 5k quân đụng độ với quân Mạc Phủ lớn gấp 3 với 1 số đội quân do Pháp huấn luyện và trang bị các vũ khí cận đại. Thật may mắn quân triều đình giành thắng lợi trong cuộc đụng độ với quân Mạc Phủ này. Sau thất bại liên tục tướng quân Yosshinobu rời khỏi chiến trường và quân Mạc Phủ tan rã.

15. Mutsuhito đi kiệu

Tới 9/2/1868, thành Osaka cũng giao nộp cho quân triều đình và kết thúc xung đột. Chính quyền tập trung về triều đình. Các hiệp ước đã ký với ngoại quốc vẫn có hiệu lực và được triều đình mới công nhận. Thái độ dao động không rõ ràng và tỏ ra tủi nhục vì bị coi là phản triều đình nên tướng quân Yoshinobu đã xin quy ẩn và rời chính trường nhưng vẫn sẽ bảo vệ lãnh địa của gia tộc Tokugawa tới cùng nếu bị xâm hại. Mutsuhito cũng lần đầu tiên rời ngự sở từ khi sinh ra trong cuộc thân chinh đi dẹp quân Mạc Phủ còn lại ở 1 số địa phương còn chống đối.

16. Cuộc khải hoàn đầu tiên

Vào 7/4/1868, thiên hoàng công bố khôi phục lại việc lễ tế, khôi phục vai trò của Thần kì quan. Người Nhật vốn tín ngược cùng lúc 2 tôn giáo là Thần đạo và Phật giáo, và 2 đạo này vốn mâu thuẫn nhau từ trong bản chất. Ngày 26/4, thành Edo giao nộp và chính thức kết thúc cuộc nội chiến giữa triều đình và Mạc Phủ.

17. Thân vương nổi loạn

Các chính sách cải cách cũng dần được ban hành, thiên hoàng hàng ngày làm việc với bộ máy chia ra làm 3 quyền gồm: hành pháp, lập pháp và tư pháp. Rõ ràng những người soạn thảo nên thể chế chính trị mới mẻ này đã tham khảo từ các nước Âu Mỹ.

Về phía phe Mạc Phủ các nhân vật còn lại chạy lên phía Bắc hình thành liên minh vùng Ou chống phe chính phủ mới với thân vương Rinno-ji-no-miya là minh chủ liên minh. Nhưng liên minh này cũng nhanh chóng bị đánh bại vào tháng 10/1868.

18. Thủ đô phía Đông

Lễ đăng quang chính thức của thiên hoàng Minh Trị được tổ chức vào 12/9/1868. Sau đó thành Edo được đổi tên thành Tokyo (Đông Kinh) – Kinh đô phía đông, và trở thành thủ đô mới của nước Nhật sau này.

19. Cương, nghị, mộc, nột cận nhân

Thiên hoàng Minh Trị đã dần dần tham gia vào mọi quyết định của chính phủ mới. Việc học tập của thiên hoàng suốt từ bé tới khoảng năm 1870 hầu hét là văn hóa Hán và 1 số cuốn về lịch sử Nhật Bản. Từ năm 1871 trở đi các sách Tây quốc được đưa vào giảng dậy cho Nhật Hoàng thay thế cho các sách Nho giáo truyền thống. Vì vậy, các tri thức mới từ phương Tây được áp dụng nhưng văn hóa thì vẫn văn hóa truyền thống chi phối nơi cung đình.

20. Tiếp kiến công tước Edinburgh

Năm 1869, thiên hoàng có đợt đi Tokyo lần thứ 2 và rộ lên tin đồn rằng sẽ rời đô từ Kyoto về Tokyo sắp tới đây. Cuối năm 1869, người con thứ 2 của nữ hoàng Victoria, công tước Edinburgh theo chiến hạm Galatea đến thăm Nhật Bản.

21. Thị giảng Motoda Nagazane

Dân chúng Kyoto ngày càng tin rằng khả năng rời đô là hiện hữu dù chính phủ Nhật bản ra sức phủ nhận tin đồn đó. Chuyến ra đi vào năm 1869 này kéo dài tới tận năm 1877 thiên hoàng mới quay trở lại Kyoto. Giai đoạn này thiên hoàng có thị giải mới là Motoda, người uyên thâm về Nho giáo TQ và Nhật Bản thư kỷ mà quần thần đều tin tưởng ông, dưới sự dậy dỗ của ông thì thiên hoàng sẽ làm lên chuyện. Giai đoạn này thiên hoàng cũng đổi sang mặc âu phục phương Tây mà không còn mặc đồ truyền thống đời Đường như các thiên hoàng trước đây. Các quy định cấm mang kiếm, cho võ sỹ tùy ý mặc trang phục và cắt tóc hay không,… dù được thông qua nhưng nạn ám sát vẫn hoành hành ở Nhật và luôn nhằm vào những người cấp tiến cải cách.

22. Phế phiên trí huyện

Thiên hoàng cùng chính phủ mới lập ra chế độ phế bỏ phiên trấn và thành lập các huyện ở khắp cả nước mà ban đầu ở 4 phiên ủng hộ nhất. Chế độ này được Saigo Takamori ở phiên Satsuma liêm chính ủng hộ nhiệt tình và là nhân vật trung tâm xây dựng nên cuộc Duy Tân ủng hộ mạnh mẽ. Sau đó việc phế bỏ phiên trấn đổi sang cấp hành chính huyện được thực hiện ở 270 phiên trấn trên cả nước. Các võ sĩ ở phiên trấn bị giải tán và họ chuyển sang các cơ quan hành chính của chính phủ và từ đó hình thành nên trung khu của tầng lớp trí thức của nước Nhật trong hơn 50 năm sau đó. Và rất nhiều võ sĩ thất nghiệp phải đi làm các công việc chân tay như phu kéo xe.

Quá trình chuyển đổi từ nước phong kiến sang nhà nước trung ương tập đoàn đã diên ra vô cùng trơn tru. Các quy định của luật pháp Nhật cũng được sửa đổi sang quy chuẩn chung để làm tiền đề sửa lại các điều khoản Nhật ký bất lợi với các nước phương Tây trước đây dưới thời Mạc Phủ.

23. Đoàn sứ tiết của thiên hoàng

Ngay từ chiến tranh Pháp – Phổ, nhật hoàng đã cử người đi đánh giá, xem xét chiến tranh và gửi báo cáo về. Sau đó là 2 đoàn xứ tiết đi châu Âu, 1 đoàn đi Mỹ để đàm phán điều chỉnh hiệp ước với các bên. Năm 1872, thiên hoàng đi thị sát các vùng trên khắp nước Nhật và đã giúp ông rất nhiều trong việc lập phương sách cai trị đất nước từ đó về sau. Việc này giúp loại bỏ hình ảnh siêu nhiên của thiên hoàng tồn tại nhiều thế kỷ qua và đưa thiên hoàng về với thực tế cuộc sống. Năm 1873, Nhật chính thức chuyển từ âm lịch sang sử dụng dương lịch.

24. Thượng tướng quân Soejima Taneomi

Năm Minh Trị thứ 6, năm 1873 Nhật Bản chính thức sử dụng dương lịch là lễ mừng năm mới. Các chính sách của Nhật cũng dần theo các chính sách của Âu – Mỹ. Thiên hoàng cũng đổi sang mặc âu phục, công ty công nghiệp giấy đầu tiên được thành lập, thực hiện chế độ trưng binh với thanh niên bắt buộc với thanh niên từ đủ 20 tuổi trở lên,…

Thiên hoàng ký sắc mệnh cử ngoại khanh Soejima Taneomi làm đại sứ đặc mệnh toàn quyền sang TQ. Nhật lúc đó đang tuyên bố mình phụ trách toàn bộ việc tại đảo Lưu Cầu, trong khi TQ cũng không chịu nhượng bộ chủ quyền đối với hòn đảo này. Khi sứ đoàn đến TQ thì bị yêu cầu quý bái tam bái cửu bái đã tỏ ra rất tức giận vì thế kỷ 19 nhà Thanh không còn được như thế kỷ 17 của Khang Hy nữa, TQ cũng không còn là trung tâm thế giới nữa.

Cuối cùng Soejima vẫn thực hiện đủ nghi lễ tam bái thay vì quỳ gối và được chấp thuận, ông cũng giành được sự ủng hộ của TQ về việc có thể tiếp quản Đài Loan và Triều Tiên. Nhưng Triều Tiên cương quyết từ chối mở cửa như Nhật Bản đang làm. Điều này làm dấy lên mong muốn cử binh sang chiếm đóng Triều Tiên của Nhật.

25. Thủ cấp của Eto Shimpei

Thiên hoàng giai đoạn này rất thích tham gia các buổi huấn luyện quân sự của quân đội. Nhiều thói quen cũ về sinh hoạt, lễ tế cũng bị thay đổi theo hướng hiện đại hóa dù gặp nhiều phản đối của phe truyền thống cổ hủ.

Các sĩ tộc (tầng lớp samurai trước đây) bị tước đoạt các đặc quyền và hiện phải làm các công việc tay chân thấp kém ngày càng khó chịu với chính sách trong nước và rất mong muốn có các cuộc chiến để họ lấy lại vai trò trước đây. Họ tập hợp nhau lại thành đảng chinh Hàn và luôn cổ vũ việc phải đánh chiếm Triều Tiên ngay lập tức. Eto Shimpei là thủ lĩnh của đảng chinh Hàn này với xuất thân từ tầng lớp võ sĩ thấp nhất và dần vươn lên vị trí lãnh đạo. Sau đó đảng này lập mưu lật đổ chính phủ và Eto phải thuận theo chính sách của Đảng. Đảng Chinh Hàn đã tấn công thành Saga để lập chính phủ mới và đã đánh bật quân chính phủ khỏi đây. Nhưng cuộc bạo loạn này không nhận được sự hưởng ứng và nhanh chóng bị dập tắt. Eto bỏ trốn khỏi Saga nhưng sau đó bị bắt khi trên đường đến Tokyo và bị chém bêu đầu sau đó.

Năm 1874, Nhật cũng chính thức chinh phạt Đài Loan với lý do người sinh phiên đã tấn công người gốc Nhật ở đây. Sau khi chiếm đóng được thì mâu thuẫn giữa TQ và Nhật bùng phát liên quan vấn đề này. Cuối cùng TQ đền bù và Nhật rút quân khỏi ĐL, nhưng Nhật lại chiếm được Lưu Cầu.

26. Điển thị Sawarabi

Điển thị còn gọi là tì thiếp, vợ lẽ với công việc chủ yếu là chăm sóc thiên hoàng. Điển thị Sawarabi là hiền phu nhân đệ nhất trong cung của thiên hoàng Minh Trị. Năm 1875 này cũng nổ ra xung đột giữa Nhật và Triều Tiên trên đảo Giang Hoa.

27. Sĩ tộc miền Tây bất bình

Các bước đi gấp rút đến hiện đại hóa tiếp tục được thực hiện khi năm 1876, quân hạm Jingei được hạ thủy từ xưởng đóng tàu Yokosuka. Nhật hoàng yêu cầu nguyên lão viện nghiên cứu luật pháp các nước để thảo hiến pháp Nhật Bản. Thiên hoàng cũng bắt đầu giao tế thân mật với các nguyên thủ ngoại quốc.

Rất nhiều sĩ tộc thì lại thấy khó chịu với sự thay đổi này của thiên hoàng và đi theo phương Tây của nước Nhật. Có 4 đảng chính phản đối việc thay đổi này của Nhật và đã nổi dậy khởi nghĩa vào tháng 10/1876. Cuộc nổi dậy bị dập tắt với cái chết của hơn 500 người. Sau đó là các cuộc nổi loạn khác ở Sĩ tộc Akizuki, và ở Hagi nhưng đều thất bại thảm hại.

28. Công thần, tặc thần Saigo Takamori

Tháng 2/1877, cuộc nội chiến cuối cùng của nước Nhật nổ ra, cuộc chiến Tây Nam, đã bộc phát khi các anh hùng của Duy Tân chia rẽ thành 2 phe. Bạo động ở Kagoshima như thùng thuốc súng sẵn sàng bùng nổ bất cứ lúc nào. Cuộc tấn công mở màn vào 14/2/1877 của quân Kagoshima theo lệnh của Saigo với khoảng 15k quân với vũ khí hiện đại. Ngày 21/2 cuộc chiến nổ ra ở thành Kumamoto, rất nhiều sĩ tộc chạy theo quân Saigo vì ngọn cờ phục hưng truyền thống, tất công vào đám quan chức chính phủ mê Tây. Cuộc chiến kéo dài tới tận tháng 4 thì quân chính phủ mới đánh bật được quân phản loạn.

29. Okubo Toshimichi gặp nạn

Thiên hoàng trở lại Tokyo với lịch sinh hoạt bìn thường với 30’ lâm ngữ hàng ngày vào khoảng 10h sáng. Việc Saigo thất bại trong phản loạn nhưng vẫn nhận được rất nhiều sự đồng tình và nhiều người lên kế hoạch ám sát Okubo vì ông bị coi là gian thần gây ra cái chết của Saigo.

30. Vua Lưu Cầu thoái vị

Thiên hoàng tiếp tục có chuyến đi đến các tỉnh thành trên đất nước. Trong khi đó thì phiên trấn Lưu Cầu đang dưới sự cai quản của Nhật bị giáng xuống thành 1 đơn vị cấp tỉnh và vua cai trị ở đây sẽ phải thoái vị và phải cắt đứt quan hệ với nhà Thanh.

31. Ngày nghỉ ở Nhật của tướng Grant

Tướng Grant với uy thế của người chiến thắng trong cuộc nội chiến Mỹ đã đảm nhận 2 nhiệm kỳ tổng thống nhưng bị vết nhơ về tham nhũng đã thực hiện chuyến tuần du tới các nước. Cuộc hội đàm của Grant với thiên hoàng cũng giúp nhiều cho thiên hoàng trong việc ra các chính sách về sau cho Nhật Bản cũng như giúp thiên hoàng tự tin hơn rất nhiều trong ngoại giao với nước ngoài sau đó.

32. Đêm trước của giáo dục sắc ngữ

Các tranh cãi trong chế độ giáo dục cũng nổ ra và người phụ trách bộ phận này đã sang Mỹ để thị sát tình hình giáo dục tại đây. Sau khi về nước ông đề nghị cải cách mạnh mẽ chế độ giáo dục tại Nhật với việc tự do hóa đã không thành công.

33. Thân vương Taruhito thảo án hiến pháp

Thiên hoàng từ năm 1880 trở đi tham gia các cuộc họp chính phủ hàng ngày và đã bắt đầu giảm các hoạt động học tập và các hoạt động giải trí khác. Các đồng tiền giấy không quy đổi sang bạc được đã làm tình trạng lạm phát mất kiểm soát và khó khăn tài chính nổ ra trong năm này. Các khó khăn tài chính được vượt qua bằng chính sách phải tiết kiệm được thiên hoàng đưa ra và việc phủ quyết các đề xuất nộp thuế bằng gạo thay cho tiền.

Ngoài ra, thiê hoàng còn đối mặt với việc thành lập nghị viện (quốc hội) và ấn định hiến pháp (quốc hiến). Hiến pháp đã nhiều lần được bàn luận từ năm 1872 tới 1880 mà vẫn chưa hoàn thành được. Bản thảo hiến pháp mà thân vương Taruhito bắt đầu thảo từ năm 1876 và được trình chính thức vào 1880.

34. Đoàn người của quốc vương Kalakaua

Năm 1881 khởi đầu với các lễ tế dịp tết nhưng các phong tục bắt đầu được tây hóa và giảm hẳn so với các phong tục cũ. Các thế lực muốn giữ truyền thống đã ngày càng suy yếu đi và thế lực Duy Tân ngày càng mạnh mẽ lên.

Quốc vương của vương quốc Hawai là Kalakaua có chuyến công du tới Nhật Bản vào năm này. Cuộc hội đàm giữa quốc vương và thiên hoàng diễn ra cởi mở với nhiều đề nghị từ phía quốc vương như việc thành lập liên minh châu Á để chống lại các nước phương Tây nhưng đều bị từ chối. Mặc dù vậy nó cũng mở ra nhiều ý tưởng sau này cho thiên hoàng.

35. Tự do dân quyền của Ueki Emori

Năm 1881, phong trào yêu cầu ban hành hiến pháp và thành lập quốc hội lên cao mạnh mẽ và bất thường ở Nhật bản. Rất nhiều quan chức theo chủ nghĩa tiệm tiế, nghĩa là sẽ thay đổi từ từ chậm chạp; phần còn lại theo phái cấp tiến đòi hỏi phải thành lập và ban hành ngay. Những người tự do kiến nghị rằng cuộc cách mạng Pháp sẽ là mồi lửa cháy bùng khắp nơi đòi hỏi tự do và lập chính thể đại diện khắp nơi nếu Nhật không thực hiện ắt sẽ gặp nhiều bất lợi và tổn hại.

Các quan chức cao cấp nhất trong chính phủ hầu hết là các quân nhân có công trên chiến trường chứ không phải là các chính trị gia thật sự. Bài toán đặt ra là làm sao không để quân nhân can thiệp vào chính trị, làm sao để quân nhân phục tùng vị quân chủ 1 cách tuyệt đối và lấy lại quyền lực cho quân chủ thay vì vai trò thụ động như trước đây của Nhật hoàng.

Người thúc đẩy vận động cải cách dân quyền là sĩ tộc trẻ Ueki Emori. Ông quan tâm tới các luận thuyết của phái Dương Minh học của Nho giáo, và liên tục gửi các bài xã luận tới các tờ báo lớn và dần dần trở thành người cầm đầu phái tự do dân quyền. Tới năm 1881, thiên hoàng ra sắc lệnh chọn năm 1890 làm kì hạn thành lập quốc hội.

36. Chấp chính Taewon Gun

Các sửa đổi điều ước ký với các nước phương Tây liên tục được đưa ra đàm phán và sửa đổi nhưng đều bị các nước châu Âu phản đối dữ đội và đều đi vào bế tắc. Trong thời gian đó ngày 23/7/1881, Seoul lại xảy ra cuộc nổi dậy của binh sĩ Triều Tiên. Cuộc nổi dậy do việc Triều Tiên thực hiển cải cách quân đội theo tư vấn của Nhật. Các binh sĩ đã giết công sứ Nhật, đốt đại sứ quán Nhật. Sau đó họ tấn công vào vương cung của Triều Tiên và đốt phá nơi đây. Cựu vương Taewon’ gun ủng hộ phe phản loạn và quay trở lại nắm quyền tại Triều Tiên.

Nhật lên án mạnh ẽ hành động này và yêu cầu bồi thường và xử lý vụ việc nhưng Triêu Tiên lại chậm trễ không thực hiện gì cả và xung đột vũ trang có thể nổ ra bất cứ lúc nào. Sau đó Teawon’s gun bị TQ bắt cóc sang Thiên Tân. Sau đó Triều Tiên buộc phải ký hiệp định với Nhật Bản

37. Lễ quốc tang của Iwakura Tomomi

Các hoàng tử và hoàng nữ của thiên hoàng chết yểu tới 6 người làm các vị thái y xin đổi cách điều trị áp dụng đồng thời cả Trung y và Tây y như hiện tại. Trong năm 1883 này thì Ito Hirobumi vẫn đang ở châu Âu nghiên cứu hiếp pháp các nước châu Âu mà chủ yếu là Phổ (Đức) và Áo vì nghĩ rằng nó phù hợp với Nhật Bản. Ông đã xin các học giả của Đức đến Nhật để đóng góp cho hoàn thiện thể chế cho Nhật sau đó.

Cái chết của Iwakaru Tomomi là sự chấm hết cho các ràng buộc trong quá khứ của Nhật và đẩy nhanh tốc độ Tây hóa của nước này. Tại Triều Tiên có 2 đảng là đảng Sự đại thân TQ và đảng Độc lập thân Nhật. Đản Độc lập sau đó nhờ quân đội Nhật để đánh chiếm chính quyền từ tay đảng Sự đại thân TQ nhưng bất thành do sự can thiệp của quân TQ.

38. Hội khiêu vũ Edo

Các lễ hội khiêu vũ được tổ chức ở Nhật Bản như những bản bắc chước các lễ hội khiêu vũ ở châu Âu nhưng trông nó rất kệnh cỡm và như trò hề lúc đó. Các chính sách du nhập văn hóa này chủ yếu để thuyết phục phương Tây rằng Nhật đã tiếp cận họ và mong muốn họ bãi bỏ các điều khoản trước đây đã ký với Nhật mà gây bất lợi cho Nhật.

Mối quan hệ giữa Nhật và TQ ngày càng xấu đi do các mâu thuẫn và đụng độ gần đây trong các vụ việc Đài Loan, Lưu Cầu, đảo Giang Hoa, và sự kiện Seoul năm 1884.

39. Hoàng thái tử Yoshihito

Trong các năm này rất nhiều việc hoàng hậu chủ trì và đi thay cho thiên hoàng vì các lý do sức khỏe của thiên hoàng. 1 số như việc ban hành khuyến khích nữ giới mặt âu phục thay vì kimono.

Thân vương Yoshihito là hoàng tử sống sót duy nhất của thiên hoàng ho tới năm 1887 mặc dù liên tục bệnh tật dai dẳng. Mặc dù vậy thân vương vẫn phải học tập như thể chuẩn bị cho việc kế vị thiên hoàng sau này. Ngày 31/8 thân vương tròn 9 tuổi và chính thức là hoàng thái tử.

40. Ngự chân ảnh của Chiossone

Năm 1888, thiên hoàng mắc bệnh nguy kịch kéo dài hơn 3 tháng và hầu như không tham giá chính sự giai đoạn này. Mặc dù Hán y ngày càng suy yếu vai trò nhưng thiên hoàng vẫn rất tin tưởng vào Hán y mà ít dùng Tây y.

Thiên hoàng rất ghét chụp ảnh nên thị tòng đã thuê họa sỹ Ý Chiossone núp sau màn và phác thảo chân dung thiên hoàng rồi chụp lại dâng thiên hoàng để làm ảnh chân dung trong các đợt tặng ảnh cho ngoại quốc và ảnh treo mới thay cho các bức ảnh đã có từ lâu trước đây. Năm nay thiên hoàng cũng thành lập Xu mật viện và cử Ito là nghị trưởng Xu mật viện. Năm 1889, Xu mật viện chính thức trình lên thiên hoàng 2 bản hiến pháp mới cho nước Nhật. Sau đó thiên hoàng chính thức phê chuẩn hiến pháp mới. Hiến pháp của Nhật tiến bộ hơn bất kỳ hiến pháp của nước châu Á nào lúc đó và hơn nhiều nước châu Âu dù vẫn khẳng định vai trò bất khả xâm phạm của thiên hoàng.

Năm 1888, việc sửa đổi các điều khoản thông thương được ký kết đầu tiên với Đức, rồi tới Mỹ. Mặc dù vậy họ phải cho các thẩm pháp phương tây vào bộ máy tòa án dấy lên phản đối rất quyết liệt trong nước.

41. Tu dưỡng học vấn, học tập kĩ năng

2 năm 1889 – 1890, thiên hoàng đều không tham dự lễ tứ phương bái truyền thống vào năm mới nữa. Các hoạt động ngoại giao của Nhật rất nhiệt tình như chúc mừng các sự kiện của các nước phương Tây đều rất đều đặn hàng năm và mỗi khi có sự kiện ở nước nào đó.

Đợt tổng tuyển cử nghị viện đầu tiên tại Nhật được tổ chức vào 1/7/1890 và chính thức có phiên họp đầu tiên vào 29/11/1890, Nhật là nước đầu tiên ở châu Á lập nghị viện vào lúc đó. Khi thành lập nghị viện xong thì các đại thần đề xuất hủy bỏ tuyển dụng thẩm phán phương Tây vào do đã có hiến pháp mới và cần làm theo hiến pháp. Tòa án cũng được tổ chức lại vào 18/3 cùng năm. Giai đoạn này các bộ luật châu Âu cũng được biên dịch sang tiếng Nhật để tham khảo rất nhiều. Các đợt tập trận cũng diễn ra liên tục trong giai đoạn này ở Nhật. Các đảng phái chính trị cũng dễ dàng gia nhập chính trường hơn rất nhiều sau khi có hiến pháp và luật mới cũng như các cải cách trong chính quyền diễn ra sâu rộng theo hướng Tây hóa hoàn toàn.

Tháng 10/1890, thiên hoàng ban bố Giáo dục sắc ngữ thực hiện đợt cải cách giáo dục tiếp theo. Chính sách mới dậy về lòng trung hiếu cho giới trẻ, nó cũng mô phỏng, học hỏi chế độ, văn vật của các nước Tây phương. Đây được coi là điều cần thiết để giúp Nhật Bản duy trì độc lập trước sự đe dọa của liệt cường.

42. Tập kích hoàng thái tử Nga

Trận dịch cúm bùng phát ở Nhật vào đầu năm 1891 đã làm rất nhiều người qua đời trong đó có nhiều cận thần của thiên hoàng và bản thân thiên hoàng cũng mắc bệnh nặng 1 thời gian. Thái tử Nicholas của Nga thông báo cáo sẽ có chuyên thăm Nhật Bản vào đầu năm này. Thái tử được đón tiếp rất nồng hậu ở Nhật. Trên đường đi bất ngờ thái tử bị 1 viên cảnh sát tuần tra dùng kiếm chém là bị thương tại Kyoto. Vụ tập kích này làm thái độ thù địch của hoàng thái tử Nga tăng vọt với Nhật do ông nghĩ ngươi Nhật đã bỏ rơi ông với ngã thích khách kia tự vật lộn với nhau và coi người Nhật là lũ khỉ cần giáo hóa và cũng là mầm mống cho cuộc chiến Nga – Nhật sau này.

43. Đề án sửa đổi hiệp ước của Mutsu Munemitsu

Năm 1891, cuộc bầu cửa nghị viện dân biểu đầu tiên diễn ra với đầy các vụ thanh trừng, quấy rối, ám sát ở các địa phương khi mẫu thuẫn giữa các đảng dân cử và đảng quan lại. Chính phủ đã phải ngăn chặn sự can thiệp của các quan lại địa phương vào việc bầu cử này. Các chính sách tiết kiệm được thống nhất từ thiên hoàng trở xuống để có kinh phí xây dựng quân hạm.

44. Tuyên chiến với Trung Quốc

Năm 1894 này xảy ra vụ ám sát Kim là thành phần cấp tiến người Hàn Quốc thủ lĩnh phe canh tân mà muốn Nhật dẫn dắt sự canh tân ở Hàn Quốc. Vụ ám sát này chưa đủ lý do để Nhật tấn công Triều Tiên. Lý do tới từ Đông học đảng, 1 giáo phái quy tụ rất nhiều người Triều Tiên đi theo. Họ đã mua vũ khí và nổi dậy chiếm đóng 1 số vùng và cướp phá cơ quan chính phủ và cơ quan ngoại giao các nước ở Triều Tiên. Khi quân của Đông học đảng tới gần Seoul thì chính phủ Triều Tiên cầu cứu tới TQ để trấn áp.

Sau đó cả 2 bên Trung và Nhật đều cử quân tới Triều Tiên theo quan điểm mỗi bên. Mặc dù cuộc phản loạn tự tan rã nhưng việc thực hiện như nào với đất nước Triều Tiên gặp nhiều tranh cãi. TQ luôn coi Triều Tiên là nước phụ thuộc, Nhật thì đỏi cách cách Triều Tiên như 1 quốc gia độc lập. Nhưng chính phủ Triều Tiên khi đó sợ hãi TQ nên không dám thực hiện bất cứ biện pháp cải cách nào mà Nhật đề ra.

Cuộc chiến nổ ra khi Nhật bản tuyên chiến vào 23/7 khi chính thức yêu cầu TQ không được nhúng tay vào việc Nhật cải cách nội chính của Triều Tiên. Quân nhật tiến vào Seoul và đụng độ với quân Triều Tiên, nhưng quân Nhật nhanh chóng đánh chiếm được Seoul. Teawon’s gun được giao quyền ở Triều Tiên đã tuyên bó phá bỏ hiệp ước Triền Tiên – TQ và công khai ủng hộ Nhật.

Xung đột nổ ra giữa Nhật – Trung bắt đầu từ 25/7. Trận thủy chiến nổ ra và hạm đội TQ thua đau đớn phải bỏ chạy. Trận đụng độ trên bộ nổ ra vào 29/7. Nhật Bản chính thức tuyên chiến với TQ vào 1/8. Đây là lần đầu tiên sau 300 năm quân Nhật có giao chiến chính thức với nước ngoài và cơn sốt chiến tranh bùng nổ ở Nhật và nhanh chóng giành chiến thắng trước TQ. Thắng lợi ở Triều Tiên đã khiến làn sóng ái quốc của người Nhật lan rộng khắc toàn quốc.

45. Mục kích cảnh thảm sát ở Lữ Thuận

Chính phủ Nhật Bản đã chuẩn bị các kịch bản và các làm sau chiến tranh ở Triều Tiên, nhưng họ vẫn còn nhiều lo ngại về quan điểm các nước phương Tây về cuộc chiến này. Thiên hoàng trực tiếp tới tiền tuyến là thành phố Hiroshima trong cuộc chiến Trung – Nhật. Quân Nhật tấn công vào phòng tuyến của quân TQ tại Bình Nhưỡng với khoảng 12k quân mỗi bên. Quân Nhật tấn công dữ đội và đánh chiếm được trận địa quân TQ. Quân TQ bỏ chạy qua sông Áp Lực về lại biên giới TQ.

Sau chiến thắng trên bộ, ngày 17/9 hạm đội của Nhật tấn công hạm đội Bắc Dương của TQ ở Hoàng Hải và giành thắng lợi vang dội. Nhật hoàng cũng như quân đội luôn tự coi rằng Nhật Bản là hiện thân cho tương lai của cả Đông Dương và là người phá bỏ cái cũ (các tập trung TQ) và dẫn dắt Đông Dương theo cái hiện đại mới.

Tới 24/10, quân đội Nhật vượt qua sông Áp Lực tấn công vào nội địa TQ. Quân Nhật liên tục giành được thắng lợi trong mọi trận đánh dù gặp sự chống trả của quân Thanh. Chiến trường chính tiếp theo là cảng Lữ Thuận, cảng chính kiên cố của hạm đội Bắc Dương của TQ. Cảng này TQ tốn hơn 10 năm xây dựng và được coi là 1 trong 3 cảng kiên cố nhất thế giới bấy giờ với hơn 10k lính và 150 khẩu đại pháo bảo vệ. Khi quân Nhật tấn công thì quân TQ nhanh chóng tan vỡ và Lữ Thuận bị chiếm không mấy khó khăn. Sau chiếm đóng quân Nhật đã tiến hành vụ thảm sát đầy phẫn lộ ở đây và bi lên án trên toàn cầu.

46. Đại biểu toàn quyền Trung Quốc Lý Hồng Chương

Sau thất bại thảm hại ơ Lữ Thuận, vua Thanh cử Lý Hồng Chương là đại biểu toàn quyền đàm phán hòa bình với Nhật. Nhưng đang trên đà chiến thắng các quân đoàn quân Nhật vẫn tiếp tục tấn công mãnh liệt và Nhật từ chối đàm phán hòa bình vào cuối năm 1894. Cái lạnh của Mãn Châu làm quân lính Nhật rất nhiều người chết cóng. Quân Nhật vẫn tiếp tục tấn công mãnh liệt vào nội địa TQ và đánh chiếm Uy Hải Vệ và tiếp tục phá hủy các chiếm hạm TQ, hạm đội TQ chính thức bị xóa sổ sau chiến tranh Nga – Nhật.

Tới tháng 3/1895, toàn quyền thật sự của TQ là Lý Hồng Chương mới tới Hiroshima để đàm phán hòa bình nghiêm túc. Hiệp ước hòa giải được ký vào 17/4 với việc TQ nhượng lại bán đảo Liêu Đông, Đài Loan, quần đảo Bành Hồ cũng 200 triệu lượng bạc cho Nhật để đền bù chiến tranh.

Sau chiến thắng, Nga lập lên minh với Pháp – Đức gây áp lực với Nhật phải trả lại Liêu Đông do lo ngại Nhật giành giật địa bàn TQ với họ. Dưới áp lực Nhật phải trả lại bán đảo này. Nhưng họ cũng đã tiếp nhận được đảo Đài Loan khi các quan chức TQ rời đảo này và tạo ra sự hỗn loạn tại đây. Cuộc chiếm đóng Đài Loan cũng không dễ dàng khi kéo dài từ 29/5 tới tận cuối năm. Sau cuộc chiến này thanh danh của thiên hoàng vai dội khắp các nước và cuộc cải cách Duy Tân mà ngài lãnh đạo đã được công nhận khắp mọi nơi.

47. Ám sát Vương Phi Min

Mặc dù chiến thắng ở Triều Tiên có thể làm người Nhật nghĩ người Triều Tiên cảm ơn người Nhật thì lại là sai lầm. Người Triều Tiên ngày càng tỏ ra không ưa người Nhật và bắt đầu chống đối ngày càng dữ đội. Các chính sách cải cách của 1 người cấp tiến là Inoue bị phản đối mãnh liệt ở Triền Tiên làm nước này mất cơ hội cải cách đất nước.

Việc 3 nước ép Nhật phải từ bỏ bán đảo Liêu Đông làm người Triều Tiên nghĩ rằng Nhật không mạnh lắm và có thể thân với Nga để gây sức ép buộc Nhật phải dừng can thiệp vào nội chính Triều Tiên. Người đi đầu chính sách là Vương Phi Min. Vì vậy Miura là đặc xứ toàn quyền Nhật sang Triều Tiên đã lập kế hoạch rất công phu để ám sát Vương Phi Min là phần tử chống Nhật rất quyết liệu và có vị thế lớn nhất trong chính phủ Triều Tiên khi đó. Hành động ám sát này càng gây phẫn nộ trong dân chúng Triều Tiên dù nó được ngụy trang dưới dạng cuộc bạo loạn của Teawon’s gun.

Nội các Triều Tiên bị thay thế bởi những người thân Nhật. Nhưng bất ngờ xảy ra khi quốc vương Triều Tiên trốn khỏi hoàng cung và tới tị nạn ở công sứ Nga và ra các quyết định bãi nhiễm các quan chức thân Nhật. Điều này làm Nhật sững sờ và quyết định sáp nhập Triều Tiên vào Nhật thay vì để nó độc lập như trước đây.

48. Hoàng thái hậu Eisho qua đời

Năm 1896, thiên hoàng 45 tuổi và ngày không còn lưu giữ quá khứ truyền thống quá nhiều nữa mà bỏ dần các tập tục cũ mà ngài coi là không cần thiết sau thời gian dài tiếp xúc với văn hóa phương Tây. Có lẽ 1 phần tới từ việc Nhật đã chiến thắng TQ, nước được coi là thầy của Nhật nhiều thế kỷ qua và có vẻ các quan điểm mang nặng tính TQ không còn hiệu quả nữa nên các phong tục từ thời TQ còn ảnh hưởng cũng dần bị lãng quên đi.

Ở bên ngoài, quốc vương Triều Tiên cứ ở lỳ trong công sứ quán Nga gây ra sự phiền hà đáng kể tại đây. Cả Nga và Nhật đều thành nước có ảnh hưởng lớn ở Triều Tiên và vai trò của Nga ngày càng tăng lên và có vẻ thay thế vai trò TQ trước đây. Năm 1897, hoàng thái hậu Eisho qua đời vì tuổi già và mắc bệnh viên phổi.

49. Chấm dứt phiên phiệt Satcho

25/12/1897, Matsukate từ chức và giải tán nghị viện. Ito, người rất nhiều năm kinh nghiệ được thiên hoàng chỉ định lập lại nội các mới để tiếp tục giải quyết vấn đề đất nước. Tháng 3/1898 tổng tuyển cử nghị viện diễn ra tốt đẹp. Các mâu thuẫn giữa nội các và nghị viện bắt đầu lên cao khi các nghị viên cho rằng họ không có vai trò thực chất dù hiến pháp đã có hiệu lực gần 10 năm qua. Việc chọn người trong nội các dần từ thiên hoàng được chuyển sang cho nghị viện lựa chọn và các chính đảng nào lắm ghế nhiều sẽ có nhiều người trong nội các hơn. Các chính đảng trong nghị viện cũng bắt đầu hình thành các phe kiểm soát nội các và phe đối lập liên tục phủ quyết nhau liên tục kéo dài tới ngày nay.

50. Thần phong liên Trung Quốc

Tới năm 1899, các nước trên thế giới đã đồng ý để Nhật ngang hàng với họ khi chấp nhận các sửa đổi hiệp ước đã ký trước đây hoàn toàn. Hoàng thái tử cũng tới tuổi 20 và thine hoàng bắt đầu tích cực tìm người phối ngẫu cho ngài. Lễ thành hôn của hoàng thái tử Yoshihito diễn vào vào 10/5/1900.

Cuộc nổi dậy của Nghĩa Hòa Đoàn ở TQ bùng nổ và liên quanh 8 nước trong đó có Nhật tham gia đàn áp diễn ra quyết liệt với khoảng ½ quân là từ phía Nhật đóng góp. Tranh thủ các cuộc bạo loạn giết các giáo sĩ nước ngoài các liệt cường đã xâu xé và chiếm các vùng đất của TQ trước đó gây lên nỗi căm giận cửa các tầng lớp TQ. Nhà Thanh tuyên chiến với các nước mặc dù sau đó đảo ngược nhưng không cứu vãn được gì khi họ vẫn bao vây Bắc Kinh và cô lập công sức các nước. Các nước đã liên kết và cùng tấn công và chiếm đóng Bắc Kinh làm nhà Thanh Suy kiệt hoàn toàn không thể phục hồi được nữa.

51. Hoàng tôn Hirohito chào đời

Ito Hirobumi đại thần hàng đầu của thiên hoàng rất nhiều năm chính thức thành lập chính đảng riêng là chính đảng Lập hiến Chính hữu hội để có thể hợp thức hóa việc nắm quyền theo đúng quy định của hiến pháp và thuận lợi trong việc thi hành chính sách về sau. Rất nhiều đảng nhỏ khác đã giải tán để gia nhập chính đảng này.

Vào 29/4/1900, hoàng thái tủ cũng có con trai đầu tiên và sức khỏe tốt. Thiên hoàng ban tên cho hàng thái tôn là Hirohito (là thiên hoàng trong chiên tranh thế giới thứ 2 và kéo dài tới sau này). Bên cạnh đó nội các mới cũng được thành lập với hoàn toàn các nhân vật mới chứ không còn ai ở nguyên lão viện nữa.

Giai đoạn này nổi lên nhân vận chính trị Hoshi khi ông này là người có trí tuệ và tài giỏi, tham gia các đảng tự do và nhiều lần mang mầu sắc chống đối chỉnh phủ nhưng đều được thả tự do sai vài lần bị bắt và quản thúc. Sau chuyến du học châu Âu dài thì ông về nước với các quan điểm nước Nhật cần mở rộng quân bị và chiếm các vùng đất mà các nước phương Tây đã chiếm, cần đưa người Nhật sang hải ngoại sinh sống và chủ trương hoạt động quảng bá tích cực tại hải ngoại. Về nước, ông lần leo lên các vị trí và trở thành nghị trưởng Chúng nghị viện. Nhưng các ý kiến quá cấp tiến và ông bị đẩy đi làm công sứ đồn trú của Nhật tại Mỹ. Tại đây ông đã thành công thuyết phục thượng viện Mỹ sửa đổi điều ướng đã ký với Nhật trước đây. Khi chính đảng mới Hiến chính Đảng thành lập thì Hoshi nhanh chóng về nước tham gia vào để có thể nhận được vị trí cao hơn trong tương lai. Tới 1900 trong chính phủ mới lập ông được bổ nhiệm làm thông tín đại thần.

Trong lúc đó, Nga ngày càng bánh trướng ở TQ khi đã tiếp quản các cảng Lũ Thuận, Đại Liên và chuẩn bị xây tuyến sắt sắt nối tới TQ và chính sách hướng về phương Đông ngày càng rõ ràng và tỏ ra đe dọa Nhật. Để đối phó Nhật đã chọn liên minh với Anh và hiệp ước đồng minh Anh – Nhật được ký kết vào năm 1902.

52. Nga tiến về phía Đông

Nga – Trung đã ký kết 1 hiệp ước tương trợ nhau nếu Nhật tấn công TQ vào năm 1896. Khi Đức chiếm Giao Châu thì TQ sử dụng Nga để đối phó nhưng họ đã sai lầm vì Nga sang đó chiếm Lữ Thuận và Đại Liêu từ TQ và từ nay họ đã có cảng không bị đóng băng vào mùa đông rất thuận lợi. Khi loạn Nghĩa Hòa Đoàn nổ ra đã phá hủy tuyến đường sắt của Nga xuyên Siberia ở Mãn Châu giúp Nga có cớ xua quân đến chiếm đóng 3 tỉnh ở Mãn Châu là Cát Lâm, Hắc Long Giang và Phục Thiên.

NĂm 1901, các nước đều rút quân khi loạn Nghĩa Hòa Đoàn bị dẹp nhưng Nga vẫn chiếm đóng vùng Mãn Châu gây nỗi bất an lớn cho Nhật vì nó tiếp giáp với Triều Tiên. Nhật và Anh liên tục kháng nghị hành động của Nga nhưng bị phớt lờ đi.

Nhật thì hy vọng với việc chiếm Mãn Châu thì Nga sẽ nhường Triều Tiên lại cho Nhật nên liên tục củng cố chính quyền Triều Tiên trong suốt năm 1902. Nhật gia đoạn này có thêm đồng minh mới là Mỹ với tổng thống mới lên là Roosevelt. Các đợt mở rộng hạm động của Nhật cũng diễn ra nhanh chóng với lo lắng sự mở rộng về phía Đông của Nga.

Năm 1902 nghị viện tiếp tục bị giải tán. Tổng tuyển cử được tổ chức vào năm 1903 và các nghị viên cũ cơ bản vẫn trúng cử trở lại với Chính Hữu Hội đa số với 193 ghế, Hiến chính Đảng thứ 2 với 91 ghế. Quân Nga hầu như không hề có động thái rút quân khỏi Mãn Châu như cam kết trước đó. Với lo lắng tuyến đường sắt kết nối Nga – Trung quân Nga đang dần tăng lên đáng kể có thể sẽ dẫn tới áp đảo ở TQ và Hàn Quốc và khi 2 nước lâm nguy thì Nhật khó mà yên ổn được.

53. Bạo chúa Nicholas II

Trong nội bộ Nhật, các ý kiến cần cứng rắn với Nga ngày càng lên cao. Các học giả Nhật phân tích các lý do Nhật nên tấn công Nga trước nếu không sẽ quá muộn được đưa ra rất nhiều vào năm 1903. Nga bổ nhiệm Alekseev là tổng đốc toàn quyền Viễn Đông, 1 người theo hướng chủ chiến dùng vũ lực mạnh càng làm nguy cơ bùng nổ chiến tranh diễn ra nhanh hơn. Các cuộc nghị đàm kéo dài mà không đạt được thỏa thuận gì vì sự khác biệt quá lớn giữa 2 bên.

Ngày 12/1, các quan chức nội  các Nhật, các nguyên lão và các tướng hải lục quân đã họp với sự có mặt của thiên hoàng để chuẩn bị sẵn sàng cho chiến tranh. Mặc dù các nỗ lực của Pháp xoa dịu nhưng không thể thành công do hoàng đế Nga luôn om giấc mộng mở rộng biên giới ra cả Tây Tạng, Ba Tư và cả Thổ Nhĩ Kỳ. Tới 6/2/1904, Nhật tuyên bố cắt đứt quan hệ ngoại giao với Nga.

54. Thấy tàu địch

Khi 2 tầu tuần dương hạm mới mua của Nhật từ Italia tới Singapore thì Nhật bắt đầu khai chiến với Nga. Cuộc chiến không hề có lời thông báo tuyên chiến nào đã nổ ra giữa 2 nước. Liên hiệp của Nhật rời cảng Sasebo và bắt đầu tấn công vào hạm động Nga ở Lữ Thuận và giành được chiến thắng bước đầu trong cuộc chiến. Người Nhật tỏ ra rất phấn khích với cuộc chiến, họ thấy việc tham gia quân đội và giành chiến thắng là niềm tự hào lớn lao. Các đồng minh của các nước tham gia cuộc chiến hầu hết đứng ngoài và không thật sự gia nhập cuộc chiến khi nó nổ ra. Mỹ thì phản đối Nga, trong khi Đức thì liên tục cổ vũ Nga chiến đấu nhưng lại không đóng góp gì về quân sự cho Nga.

Vào 2/1/1905, cảng Lữ Thuận bị Nga chiếm đóng. Điều này càng làm cho dân chúng tại nội địa Nga phản đối cuộc chiến lan rộng khi cho rằng cuộc chiến ở khu vực xa xôi đó chẳng có ý nghĩa gì cho nước Nga mà chỉ phục vụ tham vọng của 1 vài người. Hạm đội Baltic của Nga đang di chuyển và tiến về cuộc chiến nhằm giành lại Lữ Thuận nhưng họ lại đi qua trước mắt quân Anh. Hạm đội của Nga tiến vào Nhật vào 26/5/1905 và nhanh chóng bị Nhật tiêu diệt.

55. Theodore Roosevelt

Thất bại thảm hại đã làm phái chủ chiến ở Nga mất dần vị trí. Họ đã tìm tới tổng thống Mỹ Roosevelt để làm người điều đình chiến tranh. Trận Phụng Thiên ở Mãn Châu là trận có quy mô chiến đấu lớn nhất trong lịch sử cận đại, kết thúc vào 10/3 với sự thất bại hoàn toàn của quân Nga. Tuy nhiên quân Nhật cũng hết sức mệt mỏi và không thể tiếp tục truy đuổi quân Nga.

Mặc dù thất bại liên tục nhưng hoàng đế Nga vẫn tiếp tục cuộc chiến mà không hề tỏ ra xuống nước bắt đầu đàm phán như mong muốn của các bên. Tới 6/6 thì hoàng đế Nga mới chấp nhận bắt đầu quá trình đàm phán hòa bình. Mặc dù là phía thua nhưng thái độ của Nga rất ngạo mạn và luôn tỏ ra là Nhật cần đàm phán hòa bình để chấm dứt chiến tranh chứ không phải Nga. Các cuộc điều đình diễn ra tại Mỹ không đi tới đâu dù đàm phán với nhau trong thời gian rất dài. Mãi tới 29/8 các điều khoản mới được công bố với việc tái chia đôi đảo Karafuto theo vĩ tuyến 50 Bắc cho 2 bên cũng như việc nhược lại các địa điểm ở cảng Lũ Thuận và 1 số vị trí Nga đang chiếm giữ cho Nhật. Dù dân Nga phản đối hiệp ước nhưng rõ ràng Nhật đã chịu nhượng bộ khá nhiều trong hiệp ước này. Năm 1906, nhờ vai trò thu xếp đàm phán mà Roosevelt giành giải Nobel hòa bình.

56. Kháng nghị của hoàng đế Kojong

Nhận thấy vai trò của đồng mình rất lớn khi chiến tranh Nhật – Nga nổ ra nên Nhật đã chủ động đề xuất gia hạn hiệp ước đồng minh và tìm cách mở rộng đồng minh thân thiết hơn với Anh. Sau chiến thắng trước Nga thì sự chiếm đóng của Nhật ở Triều Tiên trở thành điều mặc nhiên không ai đả động tới nữa. Quốc vương của Đại Hàn đã kiến nghị về việc người Nhật dù lập các đơn vị của người Hàn nhưng thực chất phía sau chủ sở hữu toàn của Nhật. Hoàng đế Kojong gần như mất hết quyền lực và mọi việc đều rơi vào tay người Nhật.

Việc yêu cầu ký kết bảo hộ của Nhật với Hàn bị phản đối kịch liệt từ quốc vương tới các đại thần của Đại Hàn. Nhật đã huy động lực lượng quân sự vào sẵn sàng đàn áp chính quyền Hàn. Cuối cùng chính quyền Hàn cũng chịu khuất phục ký điều ước bảo hộ của Nhật vào 17/11/1905. Đây là điều ước bị coi là nhục nhã của Đại Hàn. Hoàng đế Kojong bị ép thoái vị vào 18/7.

57. Thân mẫu Yoshiko qua đời

Thắng lợi của Nhật trong cuộc chiến Nga – Nhật gây tiếng vang lớn trên thế giới khi lần đầu tiên có nước châu Á thắng được phương Tây trong suốt thời gian dài. Nhưng chi phí khổng lồ cho cuộc chiến và tính cần thiết của nó luôn là vấn đề trong nội bộ Nhật Bản. Năm 1907 mẹ ruột của thiên hoàng qua đời.

58. Ito Hirobumi và An Chung Gun

Chính phủ Nhật đưa hoàng thái tử Hàn sang Nhật du học nhưng mục đích là làm con tin. Mặc dù các báo cáo của thống giám Hàn gửi về đều tốt đẹp nhưng các cuộc bạo loạn phản đối Nhật liên tục nổ ra là tín hiệu cho thấy Nhật không được chào đón ở Hàn. Các ý tưởng sáp nhập Đại Hàn thành 1 phần lãnh thổ của Nhật được đưa ra ở giai đoạn năm 1908 này. Ito sau 3 năm ở Hàn đã xin về nước và được chấp thuận. Nhưng tháng 10 ông tham dự lễ duyệt binh và bị 1 người Hàn là An Chung Gun ám sát và thiệt mạng. An ám sát Ito vì cho rằng Ito đã dối gạt thiên hoàng Minh Trị và làm sai mong muốn của thiên hoàng.

59. Sáp nhập Đại Hàn

Việc tuyên bố sáp nhạp 2 nước Nhật Bản và Đại Hàn được tuyên bố chính thức qua hiệp ước ký vào 22/8/1910. Việc ám sát Ito đã thúc đẩy quá trình sáp nhập này diễn ra sớm hơn dự kiến. Các thành viên thân Nhật ở Hàn lập ra Nhất tiến hội và cũng thúc đẩy mạnh mẽ quá trình giải thể Đại Hàn và sáp nhập vào thành 1 phần của Nhật Bản.

Nhưng phần lớn người Hàn lại phản kháng chống đối điều này, người Nhật thì bối rối sao 1 nước Hàn lạc hậu nghèo đói lại phản đối khi được là 1 phần của nước phát triển như Nhật Bản. Quốc hiệu Đại Hàn bị xóa bỏ và quay về với tên Triều Tiên, thủ tổng đốc Triều Tiên được thành lập, xóa bỏ các tôn hiệu vua và vương theo ý nghĩa trước đây. Người Nhật tỏ ra tự hào vì mình đã chiếm được cả Đài Loan, Triều Tiên và cả Karafuto và còn lớn hơn các nước phương Tây khác. Họ chưa nhận ra được sự độc hại của chủ nghĩa thực dân mà họ đang theo đuổi cho cả nước bị cai trị lẫn người cai trị.

60. Âm mưu đại nghịch

Năm 1911, thiên hoàng 60 tuổi và sức khỏe bắt đầu suy yếu rõ rệt. Thiên hoàng cũng rất bất ngờ khi nghe tin về vụ xử án 24 kẻ âm mưu ám sát ngài vì ngài không hề nghĩ rằng có người Nhật nào đó muốn ám sát ngài từ trước tới nay. Người cầm đầu là Shusui 1 thành viên cốt cát theo chủ nghĩa xã hội ở Nhật Bản. Ông là người cật lực phản đối các cuộc chiến vì sự vô nghĩa của nó đặc biệt sau chiến tranh Nga – Nhật và sau khi ông bị bắt giam vì phản đối nó rất mãnh liệt.

Shusui sau khi ra tù vào tháng 11/1905 đã sang Mỹ trong thời gian 6 tháng và tại đây đã hình thành âm mưu ám sát Nhật hoàng của Shusui để giải quyết các vấn đề bế tắc về xã hội Nhật Bản. Lúc đó từ người theo chủ nghĩa xã hội nghị trường thì Shusui đã trở thành người theo chủ nghĩa xã hội vô chính phủ. Chủ nghĩa vô chính phủ đã thúc đẩy các nhóm này liên kết với nhau cùng ám sát thiên hoàng. Âm mưu ám sát bị đập tan vào 20/5/1911 và cả nhóm bị bắt cũng như bị xử tử và lưu đày.

61. Thiên hoàng băng hà

Quan hệ đồng minh Nhật – Anh tiếp tục được duy trì dù nó đã suy yếu đi nhiều do Anh dự kiến cũng ký kết hiệp ước với Mỹ. Mỹ thì lên án Nhật do việc mở rộng quân bị và hạm đội liên tục của Nhật. Năm này cũng xảy ra bạo loạn lớn ở TQ và triều đình Mãn Thanh sụp đổ.

Thiên hoàng khai mạc nghị viện vào 27/12/1911 và luôn nói về mong muốn về hòa bình ở Đông Á. Nhưng tới tháng 1/1912, Mãn Thanh sụp đổ và chính phủ cộng hòa lâm thời của TQ ra đời với tổng thống Tôn Văn (Tôn Trung Sơn), sau đó tháng 2 thì Tôn Văn từ chức và mời Viên Thế Khải làm tổng thống mới.

Các hoạt động của thiên hoàng trong các năm này vẫn như thường lệ không có nhiều thay đổi, chỉ có sức khỏe của ngài liên tục kém đi do tuổi tác. Cuối cùng thiên hoàng qua đời vào ngày 30/7/1912.

62. Nogi Maresuke tuẫn tử

Lễ tang của thiên hoàng không theo bất kỳ nghi thức tôn giáo nào như trước đây. Các báo chí phương tây đăng rất nhiều bài ca ngợi về công lao của thiên hoàng cho nước Nhật hiện đại.

Chương cuối

Khác với các thiên hoàng trong suốt lịch sử Nhật Bản, tên tuổi của thiên hoàng Minh Trĩ không bị lãng quên sau khi ngài qua đời mà luôn được nhắc tới như “văn hóa Minh Trị”, “tư tưởng Minh Trị”, Minh Trị Duy Tân,…dù vậy khó mà có thể chỉ ra được công trạng cụ thể lớn lao nào của ngài.