Những Gã Khổng Lồ Công Nghệ Trung Quốc (Tech Titans of China) – Rebecca A. Fannin

Những Gã Khổng Lồ Công Nghệ Trung Quốc (Tech Titans of China) – Rebecca A.Fannin

       Hành trình từ kẻ bắt chước thành người khởi xướng công nghệ của thế giới. Tác giả là chuyên gia hàng đầu về đổi mới toàn cầu, kiêm tác giả, diễn giả và doanh nhân truyền thông đã có nhiều năm làm việc tại Trung Quốc. Năm 2008, tác giả có cuốn sách nói về các doanh nghiệp và doanh nhân khởi nghiệp công nghệ thế hệ đầu ở Trung Quốc với tên “Silicon Dragon” với tư cách những nhà sao chép công nghệ từ Silicon Valley của Mỹ đem về Trung Quốc. Sau một thập kỷ, cuốn sách này lại cho thấy bộ mặt khác về các doanh nghiệp Trung Quốc chỉ sau 10 năm. Các công ty được đề cập tại cuốn sách này đã rất lớn hoặc đang phát triển bùng nổ. Nó gồm nhóm 3 công ty đại thụ BAT (Baidu $48B, Alibaba $439B, Tencent $538B), nhóm bộ tứ (Xiaomi $76B, ByteDance $140B?, Di Chuxing $36B, Meituan Dianping $153B) và một số công ty khác như: Pinduoduo $96B, NIO $60B, Xpeng $33B, DJI 15B (2018), SenseTime $12B,…

       Chỉ trong hai thập kỷ vừa qua, Thung lũng Silicon của Trung Quốc đã phát triển trở thành một thế lực hàng đầu về công nghệ đầy tiềm năng thống trị trong tương lai gần. Từ kẻ chuyên sao chép cho tới những nhà khởi xướng, các gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc đang cho thấy con đường rộng mở với những tiến bộ hàng đầu để có thể đối phó với phương Tây.

       Trung Quốc ngày nay đang dốc toàn lực thực hiện các chiến lược sau:

• Kế hoạch 5 năm (2016 – 2020) nhằm thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thông qua việc tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo trong nước, khuyến khích gia tăng tầng lớp doanh nhân, tập trung đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, đồng thời mở cửa cho hoạt động sáng tạo, hướng Trung Quốc trở thành quốc gia đổi mới sáng tạo vào năm 2020, trung tâm khoa học và công nghệ thế giới vào năm 2050.
• Kế hoạch “Made in China 2025” theo định hướng Chính phủ nhằm thu hẹp khoảng cách về khả năng lãnh đạo trong lĩnh vực công nghệ thông qua việc xây dựng các công ty trong nước trở thành những tập đoàn công nghệ lớn có khả năng canh tranh toàn cầu. Đồng thời giành vị trí lãnh đạo công nghệ trong các lĩnh vực mới nổi như robot, phương tiện chạy bằng năng lượng mới, công nghệ sinh học, thiết bị điện, hàng không vũ trụ và công nghệ thông tin thế hệ mới, tất cả đều vị trí cao nhất.
• Kế hoạch “Internet Plus” xây dựng các công ty Trung Quốc trở thành những đối thủ cạnh tranh tầm cỡ thế giới trong lĩnh vực internet di động, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và internet vạn vật. Các dịch vụ tập trung như chăm sóc sức khỏe, sản xuất và tài chính thông qua tận dụng kết nối internet và phân tích dữ liệu lớn.
• Sáng kiến vành đai và con đường của TQ nhằm xây dựng một con đường tơ lụa mới trên bộ trong thế kỷ 21 để thúc đẩy kinh tế đặc biệt là các nước xunh quanh nơi hàng hóa TQ có ảnh hưởng lớn.
• Quỹ kỷ nguyên công nghệ mới của TQ giá trị $15B với sự kiểm soát của Chính phủ đầu tư vào các công ty khởi nghiệp và những công nghệ tiên tiến thu hút chuyên gia nước ngoài
• Thị trường đầu tư vốn mạo hiểm ở TQ cũng bùng nổ với quy mô lớn, tạo các các công ty kỳ lân mạnh trên phạm vi toàn cầu như ByteDance
• Tencent và Alibaba nằm trong top 10 công ty lớn nhất toàn cầu cùng hạng với các công ty như Microsoft, Apple, Amazon, Facebook,…
• Ngày càng có nhiều công ty công nghệ TQ niêm yết trên thi trường chứng khoán lớn, đặc biệt tại NYSE cực kỳ thu hút nhà đầu tư khắp nơi trên thế giới đầu tư vào như NIO, Xiami, Pinduoduo,…
• TQ đang quyết tâm mở rộng ra toàn cầu với các khoản đầu tư lớn vào các doanh nghiệp công nghệ nước ngoài. Từ 2010-2018, đã đầu tư 1.315 thương vụ với giá trị $99,8B.
• TQ dẫn đầu thế giới vè đầu tư công cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), với số tiền $409B và sớm sẽ vượt qua Mỹ với $497B.
• Tập đoàn Huawei đứng vị trí thứ 5 toàn cầu trong danh sách các công ty đầu tư nhiều nhất cho R&D
• TQ đã vươn lên sở hữu bằng sáng chế nhiều thứ hai thế giới với 21% chỉ sau Mỹ 22% và sẽ sớm vượt qua Mỹ, trong tương lai gần. có 29% bằng sáng chế được đưa vào thực tế.
• 4,7 triệu sinh viên tốt nghiệp trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán tại TQ so với 568k sinh viên tốt nghiệp tại Mỹ.
• Số bài viết khoa học của TQ đã vượt Mỹ và chiếm 18,6% số bài viết khoa học toàn cầu
• TQ dẫn dầu trong số 500 quốc gia sở hữu nhiều siêu máy tính tốc độ nhanh nhất thế giới với 202 chiếc so với Mỹ (đứng thứ 2 là 143 chiếc)
• TQ dẫn đầu thế giới về số lượng người sử dụng internet (829 triệu) và điện thoại thông minh (783 triệu) cao hơn nhiều so với Mỹ là 293 triệu và 252 triệu người.
• TQ có tiềm năng lớn chưa được khai thác khi tỷ lệ truy cập và khai thác mạng internet ở đây mới chỉ là 58% so với Mỹ là 89%.

       Ngày nay, giới trẻ TQ khi tìm kiếm mẫu người thần tượng thay vì các nhà sáng lập Mỹ thường nghĩ tới những người truyền cảm hứng TQ như Jack Ma, Robin Li, Pony Ma (hiện tại sau khi các ông này bị đánh tan tác thì giới trẻ đang say mê Elon Mush,…). Các lĩnh vực công nghệ cao của TQ cũng có những bước tiến chóng mặt mà nhiều công ty hàng đầu tại Mỹ đang sao chép lại các ý tưởng được các công ty TQ triển khai tại TQ trước đó như: Facebook sao chép chức năng nhắn tin nhóm riêng tư từ WeChat; nhà sản xuất thiết bị bay không người lái DJI là công ty tiên phong toàn cầu; chức năng “New Retail” của Alibaba đưa công nghệ số và robot vào nơi làm việc giúp việc mua sắm trở nên thuận tiện và hiệu quả hơn, trước cả khi Amazon và Walmart thử nghiệm; điện thoại thông minh của Huawei hiện đại hơn và rẻ hơn Iphone rất nhiều; Apple đã sao chép mô hình kinh doanh của nhà sản xuất điện thoại thông minh Xiaomi thông qua việc tính hợp nội dung đăng ký vào Iphone; công ty khởi nghiệp Ehang đã khởi đầu cho việc chở hàng khách qua quãng ngắn bằng thiết bị bay không người lái; các trạm đổi pin cho phương tiện chạy bằng điện tại TQ đã nhanh chóng biến khả năng tự động hóa đến mức người lái không cần đụng ngón tay; ứng dụng thanh toán di động Wechat Pay và Alipay đánh bại Apple Pay và Google Pay về sự hữu ích cũng như khả năng xử lý các yêu cầu; việc đặt hàng theo yêu cầu và vận chuyển tới tận nơi bằng xe máy tốc độ cao đang thay thế việc ăn tối tại nhà hàng và chuẩn bị thức ăn tại nhà, xu hướng này ở TQ trước tiên sau đó mới lan ra các nước khác; việc nhắn tin và trò chuyện qua WeChat đã từng bước xóa bỏ email và gọi điện tại TQ

       Nhờ lợi thế độc quyền trong nước mà các hãng công nghệ lớn ở Mỹ rất khó chen chân vào, các doanh nghiệp TQ đã thành công trong việc chiếm lĩnh thị trường nội địa và tạo bàn đạp để ra thế giới khi đã là các gã khổng lồ công nghệ quy mô hàng đầu thế giới. Họ đã rũ bỏ hình ảnh là công xưởng giá rẻ như chuyên gia sao chép thương hiệu mạng và điện thoại phương Tây, TQ giờ đây đã trở thành mảnh dất màu mỡ trong thế giới công nghệ nhờ những bước nhảy vọt chưa từng thấy kể từ cuộc cách mạng công nghiệp thế kỷ 18-19. Ứng dụng WeChat chỉ mất 3 năm để phủ 50% dân số và ngày nay đã phủ hầu hết dân số TQ. Việc tặng quà ảo, phát video trực tuyến bùng nổ từ rất sớm, hệ thống điểm tín nhiệm xã hội bị phản đối gay gắt ở nước ngoài nhưng không phủ nhận nó có ý nghĩa lớn với việc quản lý nội bộ đất nước,…

       Các nhà đầu tư mạo hiểm cũng đổ dồn về TQ, nơi mà họ thấy chẳng mấy chốc sẽ đánh bại Silicon Valley thực thụ ở Mỹ, giành hết miếng bánh của nó với các công nghệ phát triển nhanh và mạnh mẽ. Nó bao gồm lĩnh vực AI, xe ôtô tự lái, pin cho các phương tiện chạy bằng điện, công nghệ sinh học, khoa học robot, thiết bị bay không người lái, thực tế tăng cường (AR), thực tế ảo (VR),…

       Hạ tầng của TQ cũng được đầu tư cực kỳ khổng lồ với các hệ thống tàu điện ngầm, cao tốc, tòa nhà vô cùng hiện đại vượt trội so với Mỹ. Mọi thứ đều rất mới mẻ và sạch sẽ thay vì sự nhếch nhác cũ kỹ của các khu phố Mỹ. Có rất ít công ty Mỹ thành công lớn được ở đất TQ, một số ít đó có thể phát triển như Nike, Coach, KFC, Mc Donald’s, Tesla,…Nền kinh tế nước này đã từ sản xuất – xuất khẩu xoay trục sang sản xuất – tiêu dùng nội địa, quốc gia theo chủ nghĩa công nghệ dân tộc khi ép buộc các đối tác phải chuyển giao công nghệ trong khi ngăn chặn các gã khổng lồ công nghệ quốc tế được trực tiếp kinh doanh tại TQ. Các ông lớn đều đã thất bại và phải rút khỏi TQ như Yahoo, Amazon, Facebook, Google, eBay,…Tại TQ, nhiệt huyết khởi nghiệp cực kỳ mạnh mẽ mà không đâu có thể sánh bằng. Họ không sợ thất bại, chỉ sợ bỏ lỡ cơ hội. Họ sẵn sàng làm việc 12h/ngày, 6 ngày/tuần theo phong cách “966” nơi mà chỉ tồn tại ở Silicon Valley nhưng năm 1990s.

       Các lo ngại của Mỹ liên tục lên cao và ngày càng nhiều hơn tới năm 2018 khi tổng thống Trump bắt đầu chính sách áp thuế, đòi thương mại công bằng, bãi bỏ việc ép buộc chuyển giao công nghệ, mở cửa thị trường, áp đặt cấm vận lên Huwei, ZTE như các đòn đánh nhằm tiêu diệt các đầu tầu công nghệ TQ. Cuộc đua của TQ hiện nay nhắm tới vị trí lãnh đạo toàn cầu về công nghệ 5G là chiến trường cốt lõi ở giai đoạn hiện tại.

       Một số lãnh đạo trong từng lĩnh vực công nghệ:

• Trí thông minh nhân tạo: Baidu nổi lên với vai trò là một nhà lãnh đạo trong lĩnh vực AI với công nghệ xe tự lái và các thiết bị nhận diện giọng nói dùng trong nhà thông minh. Dù Mỹ đang dẫn đầu về công nghệ, nhưng TQ đang đổi mới và sáng tạo nhanh hơn với các bộ dữ liệu lớn
• Thương mại bán lẻ mới: Alibaba và JD.com đã đi tiên phong trong các cửa tiệm thanh toán không dùng tiền mặt và thu ngân, đồng thời đang số hóa dịch vụ bán lẻ cùng công tác hậu cần, kho vận ở TQ. Hệ thống giao nhận robot tự động cũng đang được mở rộng và hiệu quả hơn so với các cửa hàng tiện lợi tự động của Amazon.
• Thanh toán qua di động: TQ đã trở thành xã hội không tiền mặt nhờ cuộc cách mạng bởi WeChat Pay và Alipay tạo ra, trong khi Mỹ vẫn tồn tại văn hóa thẻ tín dụng
• Công nghệ tài chính (Fintech), Alibab cùng với Ant Financial đã tạo ra cách mạng trong sử dụng dữ liệu lớn và học máy để thống trị mảng dịch vụ cấp vốn, cho vay, bảo hiểm, thanh toán quan điện thoại , quản lý tài sản cũng như Blockchain
• Tín nhiệm xã hội: Hệ thống đánh giá tín nhiệm xã hội mới gây tranh cãi ở TQ, đánh giá tín nhiệm của 1 công dân bất kỳ thông qua sự giám sát bằng công nghệ và khuyến khích sự tuân thủ bằng việc cho điểm làm cơ sở để cân nhắc về khả năng tiếp cận các khoản vay, đăng ký việc làm, đi học, du lịch,…
• Nền kinh tế chia sẻ: Các mô hình kinh doanh do TQ sáng tạo ra như sử dụng chung xe đạp, bộ sạc điện thoại, ô che mưa, bóng rổ, bộ làm bếp di động…
• Phát trực tiếp (Livestream): Các trang web phát trực tiếp từ nền tảng tương tự Netflix của Baidu như iQiyi cho tới nhà cải tiến kỹ thuật số YY đang nở rộ và tạo ra hàng loạt người nổi tiếng trên không gian mạng và kiếm tiền từ đó
• Thực tế ảo (Virtual reality): Các khu vui chơi giải trí tại những thành phố của TQ luôn chật kín người như các khu vui chơi ở Mỹ cung cấp dịch vụ thực tế ảo với chi phí một vé xem film
• Các phương tiện giao thông chạy bằng điện: NIO và Xpeng Motor, những nhà sản xuất ôtô điện đắt tiền với đầy đủ tính năng có khả năng tự lái và tích hợp ứng dụng giải trí, đều đang được Chính phủ bảo trợ để thúc đẩy năng lượng sạch và thay thế phương tiện giao thông trong tương lai tại TQ
• Thương mại trên mạng xã hội: Nền tảng thương mại điện tử Pinduoduo cho phép người mua thực hiện thao tác mua hàng từ các đơn vị cung ứng ngay trên điện thoại di động, thậm chí họ còn nhận được các phiếu giảm giá, tham gia quay số trúng thưởng và được giảm giá nếu mời thành công người thân tham gia mua chung một sản phẩm nào đó.

       Trong thập kỷ trước, nguồn vốn đầu tư về công nghệ thường tới từ các quỹ đầu tư mạo hiểm phương Tây với nhiều kỷ lục huy động lớn được tạo ra như các đợt vào Didi Chuxing, Meituan, Xiaomi, Didi, Tik Tok,…Các công ty TQ sau khi lớn mạnh bắt đầu đẩy mạnh việc thu mua các công ty ở nước ngoài đặc biệt ở thị trường Mỹ. Các công ty này cũng trở nên hung hăng hơn trong việc thu mua và căng thẳng trong môi trường kinh doanh – xã hội tại TQ. Sự chuyển mình của TQ đã gửi đi tín hiệu cảnh báo đối với các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và nhà làm chính sách phương Tây.

Phần I: Trung Quốc đang chiến thắng như thế nào?

1. Facebook, Amazon và Google của Trung Quốc: Hình mẫu công nghệ của nhóm BAT

       Các gã khổng lồ công nghệ TQ là Baidu, Alibaba và Tencent (Viết tắt là BAT) sở hữu mạng lưới tìm kiếm, thương mại điện tử và mạng xã hội tại TQ, đồng thời đang tiến lên vị trí dẫn đầu trong cuộc đua đổi mới công nghệ mũi nhọn có khả năng tái cơ cấu các khu vực tài chính, bán lẻ, vận tải và thông tin di động toàn cầu.

       Alibaba ngày nay đã đi trước cả Amazon trong cách hoạt động kinh doanh thương mại. Họ có các cửa hàng không người bán, không thu ngân ở các thành phố lớn và sau khi khách mua hàng sẽ được vận chuyển ngay trong bán kính 3km một cách nhanh chóng. Trong khi hệ thống của Amazon vẫn còn cổ lỗ sĩ với Whole Food, chuyển hàng ít nhất trong 2h và rất ít cửa hàng. Alibaba hay hai công ty khác là Tencent và Baidu thành công nhờ các nỗ lực làm việc, tham vọng, tài năng, vốn và một lợi thế về nhóm làm việc tại nhà trong thị trường doanh nghiệp rất mới của TQ. Trong thị trường TQ cực kỳ cạnh tranh này, những nhà đổi mới sáng tạo kỹ thuật số đang cố gắng tìm ra con đường để sở hữu những công nghệ của tương lai thực sự đang tạo ra những tính năng cùng mô hình kinh doanh mới thu hút sự chú ý từ phương Tây. Rào cản tiếp theo của họ là việc vươn ra toàn cầu.

       Nhóm BAT hiện đã rất thành công trong nước và bắt đầu các đợt tiến quân lớn ra nước ngoài, với việc tiến vào thị trường vốn phương Tây thông qua các đợt IPO tại Mỹ, rồi dùng nó để đi M&A các doanh nghiệp tại TQ, Mỹ và Đông Nam Á với tham vọng mở rộng ra quốc tế. Họ đang học theo cách mà các gã khổng lồ ở Silicon Valley thực thụ đã làm để đánh chiếm toàn thế giới trong phạm vi phù hợp với văn hóa TQ của họ. Đây là ngành công nghiệp cực kỳ cạnh tranh nơi mà “người chiến thắng sẽ có tất cả”.

       Họ đang dẫn đầu trong cuộc đua tìm kiếm công nghệ cao dẫn dắt bởi 5 chiến lược mang tính tiên phong:

• Nhanh chóng thâu tóm các công ty khởi nghiệp có công nghệ tiên tiến
• Duy trì hoạt động bộ máy đổi mới sáng tạo bất kể ngày đêm
• Mở rộng phát triển các trung tâm công nghệ có tiềm năng lớn trên toàn thế giới
• Thúc đẩy phát triển công nghệ AI, dữ liệu lớn, y học từ xa, xe tự lái, nhận diện khuôn mặt, thanh toán và cho vay qua điện thoại di động cũng như giải trí kỹ thuật số
• Xây dựng các cơ chế bảo vệ nhiều khu vực công nghệ trong hệ sinh thái rộng lớn nhằm bao vây và xua đuổi những đối thủ cạnh tranh có ý đồ tranh giành thị trường

       Cả 3 công ty nhóm BAT đều ra đời trong thời kỳ bong bóng dot.com tại Mỹ và đều vươn lên mạnh mẽ sau đó. Baidu của Li thì sao chép gần như toàn bộ của Google, Alibaba thì sao chép cách eBay hoạt động ở trang web mua sắm trực tuyến Taobao, Tencent thì tạo ra QQ sao chép lại ICQ của Israel mà sau đó được AOL mua lại và lần lượt đánh bại các công ty gốc này bằng chính sách ngăn chặn sản phẩm công nghệ nước ngoài ở TQ cũng như các chính sách hạ giá thành đánh bại đối thủ nước ngoài. Ngày nay, các gã khổng lồ công nghệ TQ đã không còn đi sao chép ý tưởng nữa mà tập trung nguồn lực điều hành các trung tâm quyền lực rộng lớn và chuyên sâu trong lĩnh vực công nghệ. Nhưng các lãnh đạo công nghệ này cũng đang phải đối mặt với các vấn đề làm quyền lực của họ yếu đi như: các vấn đề liên quan tới quyền bảo mật cá nhân, chi phí phạt vì làm hàng giả, hạn chế trong việc sử dụng những sản phẩm gây nghiện nhất của họ và các mối đe dọa cạnh tranh.

       Baidu đối mặt với khó khăn khi Google có thể quay trở lại TQ, khi hai nhà lãnh đạo AI rời công ty và các đối thủ khác đang chuẩn bị rất kỹ lược tham gia vào lĩnh vực AI. Alibaba đang tập trung về hệ thống quản lý giao thông thông minh nhưng gặp sự cạnh tranh lớn của nền tảng TMĐT mới là Pinduoduo, JD.com. Tencent thì tập trung vào hệ thống các công cụ y khoa chuẩn đoán bệnh nhưng họ lại thua kém Tik Tok khi không có sản phẩm video ngắn trên QQ.

       Các công ty TQ dù quy mô bé hơn các gã khổng lồ công nghệ Mỹ, nhưng tốc độ tăng trưởng lại rất nhanh và có thể sẽ đuổi kịp và vượt qua các gã khổng lồ Mỹ trong tương lai. Trong khi Alibaba và Tencent phát triển rất mạnh thì Baidu đang tỏ ra lép vế, chữ B có hai đối thủ mới với sự cạnh tranh quyết liệu là ByteDance có thể thay thế Baidu trong tương lai. Các công ty Mỹ ngày nay bắt đầu sao chép rất nhiều ý tưởng từ TQ. Facebook cho ra đời nhắn tin bí mật, thanh toán, tặng quà ảo sao chép theo QQ của Tencent, ra mắt video ngắn sao chép của ByteDance để mong trở thành một siêu ứng dụng về giải trí, thanh toán, thương mại điện tử,…

       Thị trường thanh toán trị giá $9kB của TQ đã đi trước quá xa so với Mỹ. Cuộc cách mạng không dùng tiền mặt ở TQ đã hoàn thành với hai công ty tiên phong là Alipay và WeChat Pay, các ngân hàng, công ty thẻ tín dụng như Master Card, Visa, American Express tiến vào TQ cũng rất khó thành công nữa.

       Chữ B trong BAT – Baidu phát triển AI

       Mảng công cụ tìm kiếm của Baidu chiếm ¾ thị trường tại TQ sau khi Google rút khỏi TQ do các khó khăn trong việc hạn chế thông tin từ chính phủ TQ. Công cụ tìm kiếm này cũng là nguồn thu nhập chính của Baidu thông qua quảng cáo giống như cách Goolge làm. Một số đối thủ cũng tài trợ một số công ty tìm kiếm mới ra đời để cạnh tranh với Baidu ở thời điểm hiện tại. Trong khi mảng AI đang được công ty đầu tư rất lớn chưa thật sự có doanh thu đáng kể. Các giải pháp AI chính của Baidu tập trung vào xe tự lái và thành phố thông minh. Các sự kiện ra mắt sản phẩm AI của Baidu rất ấn tượng nhưng ông Li cũng mất đi hai nhà điều hành AI trong công ty và phải làm sao cân bằng giữa công cụ tìm kiếm và sản phẩm AI ở thời điểm hiện nay. Công ty cũng bắt đầu thử nghiệm các xe tự lái với hãng FAW Group, một hãng xe lớn tại TQ. Các sản phẩm AI của công ty hứa hẹn sẽ đem lại giá trị và doanh thu vào năm 2020 trở đi.

       Chữ A trong BAT – Các quân bài trong tay Alibaba

       Alibaba khởi nghiệm năm 1999 với 18 người đã trở thành một gã khổng lồ quá lớn ở thời điểm hiện tại. Từ sản phẩm ban đầu là nền tảng thương mại trực tuyến B2B trở thành tập đoàn chuyên cung cấp dịch vụ thanh toán, vận tải và internet đang phá vỡ các hoạt động ngân hàng, vận chuyển và bán lẻ. Alibaba sáng tạo ra ngày độc thân đã phá vỡ mọi kỷ lục doanh thu trong ngày của các nền tảng bán lẻ toàn cầu.

       Taobao là sản phẩm sao chép ý tưởng của eBay ban đầu và sau đó đánh bại hoàn toàn eBay ở TQ, Taobao hiện có hơn 700 triệu người dùng hàng tháng. Dịch vụ thanh toán Alipay. Dịch vụ thuật toán đám mây Alicloud, nền tảng marketing Alimama, nền tảng nhắn tin tức thời dành cho việc đàm phán với khách hàng Aliwwangwang và trung tâm tin tức Pr-ish, Alizila… đã tạo ra hệ sinh thái giống gia đình Apple với Iphone, iPad và iTunes.

       Jack Ma là người năng nổ, không bao giờ cảm thấy xấu hổ nhưng cũng hơi tự phụ khi có các phát ngôn hơi thiếu thận trọng. Ông mong muốn duy trì công ty trên 100 năm. Một thành phần quan trọng chính trong đế chế Alibaba của ông là Ant Financial, nền tảng trở thành công ty khởi nghiệp giá trị nhất toàn cầu khi đó. Việc ông dấn thân vào công nghệ tài chính là bước đi cực kỳ táo bạo, đã nảy sinh nhiều tranh cãi khi ông tách Ant Financial khỏi Alibaba để tránh các quy định pháp luật. Sau đó vào năm 2014 ông đã nhập lại 33% cổ phần Ant Financial về lại Alibaba như là cách trả lại cho các cổ đông Alibaba sau khi Ant Financial đã thành công rực rỡ. Chi nhánh Fintech của Ant Financial đã trở thành đế chế tài chính lớn với việc xây dựng quỹ thị trường tiền tệ (Money Market Fund) hứa hẹn đem lại 4% lãi suất/năm và thu hút tới $211B tài sản, nó lớn tới mức ngân hàng TW TQ phải yêu cầu cắt giảm quy mô vì lo ngại ảnh hưởng tới hệ thống ngân hàng TQ. Công ty này cũng thu hút các đối tác hàng đầu để đầu tư vào qua các vòng gọi vốn và họ rất chờ đợi đợt IPO công ty trong tương lai (Giờ đây IPO đã thất bại và giá trị công ty sụt giảm mạnh sau đó vì quy định của Chính phủ TQ kiểm soát chặt các gã khồng lồ công nghệ).

       Chữ T trong BAT – Chơi game trên các nền tảng của Tencent

       Tencent là phiên âm theo sự kết hợp tên của hai nhân vật TQ là Teng và Xun, có nghĩa là “thư tín phi mã”. Ngoài ứng dụng nổi tiếng WeChat là ứng dụng trò chuyện chính cho người Hoa và đặc biệt ở TQ, Tencent còn là nhà phát hành game lớn nhất thế giới vượt trội so với các công ty game khác như Sony, Nintendo, Blizzard,…

       Được thành lập năm 1988, Tencent đã nhanh chóng phát triển trở thành nhà lãnh đạo công nghệ toàn cầu thông qua hoạt động thu mua thông minh, đầu tư cho các công ty khởi nghiệp và tăng trưởng hữu cơ của bản thân họ. Công ty thu được 1/3 lợi nhuận từ thị trường game, ¼ từ kết nối xã hội cùng nội dung số. Công ty chiếm 52% thị trường game tại TQ và 25% thị trường game toàn cầu. để duy trì hoạt động của mình, Tencent đã đẩy mạnh đầu tư vào các công nghệ đổi mới sáng tạo, tập trung toàn bộ nguồn lực vào những thế mạnh của mình như thanh toán di động, mạng xã hội, nội dung và giải trí trên thế giới số. Công ty cũng cho ra đời 2 nền tảng mới là nền tảng Tencent Music Entertainment cho âm nhạc (tương tự Spotify) và nền tảng xuất bản China Literature cũng như IPO nó trên sàn HongKong đã tạo ra các dòng doanh thu và lợi nhuận mới cho công ty. Ngoài ra công ty còn phát triển ứng dụng Tencent Video tương tự như Netflix ở TQ cho thị trường phát video trực tuyến. Không có nhiều nền tảng có lượng khách hàng hơn 1 tỷ như nền tảng Tencent đã tạo ra được và bắt đầu khai thác nó với các dịch vụ xung quanh tệp khách hàng này. Tuy nhiên, WeChat gặp khó khăn khi muốn vươn ra toàn cầu khi mà các nền tảng khác đã chiếm lĩnh thị trường ngoài TQ của họ và rất khó để chen chân vào. Những người dùng quốc tế chủ yếu là những người có quan hệ làm ăn với người TQ và bắt buộc cần dùng nó để giao tiếp với khách hàng của họ. Rất khó để một người nào đó đang sử dụng Whatsapp lại chuyển sang sử dụng WeChat thay thế cho ứng dụng cũ họ đang sử dụng.

       Những ngôi sao đang lên

       Theo sau nhóm BAT, là nhóm TMD đang lên mạnh mẽ. Nhóm này bao gồm 3 công ty lớn thế hệ tiếp theo là T – Toutian công ty cung cấp thông tin tổng hợp sử dụng AI và ứng dụng tạo video TikTok; M là viết tắt của Meituan Dianping (Meituan), ứng dụng giao thức ăn; D là viết tắt của nhà cung cấp dịch vụ gọi xe Didi Chuxing; một công ty cũng không kém phần là X – Xiaomi cũng đang phát triển thần tốc và quy mô và đang dần trở thành nhà sản xuất điện thoại di động lớn nhất nhì toàn cầu. Một số công ty từng được kỳ vọng lớn thời kỳ đầu giờ cũng đã tàn lụi như Renren, Dangdang. Alibaba và Tencent vẫn phát triển thần tốc, còn Baidu đang tỏ ra yếu thế so với công ty có chữ B khác là ByteDance.

       Các gã khổng lồ công nghệ TQ gặp vấn đề khi hoạt động ở quốc tế khi mà Baidu mới chiếm 1%, Tencent là 5% và Alibaba là 11% so với Amazon có 1/3 doanh thu tới từ quốc tế. Việc tiến vào Mỹ cũng không thật sự dễ dàng bởi các rào cản văn hóa, Baidu cũng từng thử nghiệm công cụ tìm kiếm ở Nhật Bản nhưng thất bại phải rút lui. Người Mỹ có rất ít niềm tin với các sản phẩm công nghệ của TQ và nó thuộc về tâm lý học không dễ để vượt qua.

       Các công ty công nghệ lớn của TQ cũng gặp nguy cơ từ nội bộ khi gặp phải cuộc đàn áp lớn từ chính phủ TQ tới họ khi coi các công ty này là mối nguy đối với quyền lực chính trị của chính phủ TQ. Họ cũng gặp vấn đề trong lưu trữ và sử dụng thông tin cá nhân người dùng như các hãng công nghệ lớn khác. Họ cũng đang cố gắng có các đợt thu mua lớn khi tiến sang các nước Đông Nam Á và ngoài TQ để có sức ảnh hưởng toàn cầu lớn hơn là chỉ tại nội địa TQ nhằm đưa uy tín thương hiệu lên cao để được công nhận tại mọi nơi như các gã khổng lồ công nghệ Mỹ.

2. Các gã khổng lồ công nghệ chiếm lĩnh miếng bánh lớn và trở nên lớn mạnh

       Các gã khổng lồ công nghệ TQ đang tăng cường sức mạnh trong cuộc đua toàn cầu nhằm thu mua các công ty khởi nghiệp công nghệ tân tiến và sở hữu toàn bộ cổ phần, bất chấp căng thẳng gia tăng trong cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung và vị trí lãnh đạo công nghệ trong tương lai.

       Các công ty công nghệ lớn và một số công ty bất động sản TQ đã có thời kỳ mua rất mạnh ra thế giới đặc biệt các thương vụ ở Mỹ khi họ chi rất nhiều tiền cho các thỏa thuận mua bán, sáp nhập và đầu tư vốn. Từ 2010 – 2018, Baidu, Alibaba, Tencent đã thực hiện 227 thương vụ với giá trị $33,5B vào Mỹ, 3 công ty này chiếm 2/3 số tiền đầu tư của các công ty TQ vào Mỹ với giá trị $51,4B. Công ty cũng cực kỳ active đầu tư vào Mỹ là gã khổng lồ bất động sản Dalia Wanda có những thương vụ vào ngành công nghiệp giải trí ở Holliwood như mua rạp chiếu film AMC, công ty sản xuất film Legendary Picture,… Nhưng từ 2018 trở đi, các thương vụ đình trệ vì việc Chính phủ TQ yêu cầu giảm đòn bẩy tài chính của các công ty này khi tham gia M&A tại nước ngoài. Đặc biệt là Wanda gặp rất nhiều khó khăn vì vay nợ quá mức trước đó trong môi trường lãi suất thấp.

       Sau khi gặp rất nhiều hạn chế trong việc bị ngăn chặn đầu tư vào Mỹ của tổng thống Trump và hạn chế đòn bẩy đầu tư nước ngoài từ chính TQ. Các công ty công nghệ lớn TQ bắt đầu xoay trục sang tập trung đầu tư vào châu Á mà trọng tâm là các nước Đông Nam Á và Ấn Độ. Các nước trọng tâm trong chiến lược ra quốc tế hiện nay gồm: Singapore, Việt Nam, Indonesia, Malaysia và Ấn Độ. Rất nhiều các kỳ lân ở Asean, Ấn Độ có sự chống lưng của hai trong hai ông lớn trong nhóm BAT là Alibaba hoặc Tencent. Như các ứng dụng Tokopedia, Go-Jeck, Lazada, Tiki, Paytm,…

       Đánh bóng tên tuổi Baidu

       Baidu đang đặt cược vào tương lai vào việc đa dạng hóa các công nghệ tìm kiếm và AI cho xe tự lái, vận tải thông minh, thiết bị hỗ trợ giọng nói sử dụng trong nhà thông minh. Baidu đã bỏ qua nhiều mảng kinh doanh mà từng tham gia vào và đã từng tiêu tốn tiền mặt vào đó như cung cấp dịch vụ chuyển phát đồ ăn, trò chơi trên điện thoại di động, du lịch trực tuyến, mua sắm trên web và chăm sóc sức khỏe. các ứng dụng như giao đồ ăn nhanh Waimai được bán cho Ele.me, kho ứng dụng Wireles bị cắt bỏ, ứng dụng du lịch Qunar cũng bị từ bỏ bởi sự cạnh tranh của Ctrip, cửa hàng trực tuyến Youa, lĩnh vực dược ứng dụng Baidu Doctor cũng bị loại bỏ. Chỉ có thương vụ tham gia vào Uber TQ và sau đó chuyển đổi thành mộ phần trong Didi là tồn tại.

       Thành công nhất trong đầu tư là thương vụ củng cố mảng kinh doanh phát trực tiếp (Livestream) của iQiyi, đã IPO thành công năm 2018 với giá trị thị trường $12,7B (hiện tại còn $6,5B). Baidu cũng cung cấp $300M cho phòng thí nghiệm tại Silicon Valley của hãng để nghiên cứu phát triển các công nghệ AI ứng dụng vào tương lai.

       Nhóm đầu tư mới đầy tham vọng của Alibaba

       Alibab thì coi trọng các khoản đầu tư để tăng trưởng hữu cơ cho hoạt động cốt lõi hơn so với các gã khổng lồ khác. Họ mua quyền kiểm soát dịch vụ chuyển phát thức ăn Ele.me vào năm 2018 với giá trị $9,5B, sau đó sáp nhập với công ty cung cấp dịch vụ thương mại địa phương Koubei và tiếp tục huy động vốn mới để chống lại ứng dụng Meituan được Tencent hậu thuẫn đang nắm giữ thị trường. Alibaba thất bại trong vụ đầu tư vào Ofo, ứng dụng chia sẻ xe đạp chung với giá trị $1,5B. Tại Mỹ, Aliababa thất bại trong việc Ant Financial mua MoneyGram bị chặn do quy định của Mỹ cũng ảnh hưởng tới hoạt động mở rộng của Ant. Alibaba cũng thành công trong các chiến lược đầu tư vào công ty vận chuyển – logicstic tích hợp trong hệ sinh thái TMĐT là Cainiao.

       Chiến lược âm thanh vòm của Tencent

       Tencent trở thành công ty đầu tư trải rộng trên nhiều mảng kinh doanh khác nhau nhất so với các gã khổng lồ công nghệ khác. Theo lý giải là mặc dù đầu tư rộng khắc các lĩnh vực nhưng cốt lõi chính vẫn là các dịch vụ liên quan tới mảng kinh doanh cốt lõi là internet cho người tiêu dùng, đồng thời luôn hướng tới việc tham gia những lĩnh vực mới vì họ nhận thức được cách thức internet đang mở rộng và hội tụ giữa các lĩnh vực khác nhau.

       Công ty tập trung thua mua, đầu tư vào rất nhiều các công ty game tại nhiều quốc gia như đầu tư vào Blizzard, Epic, Riot, Glu, Supercell ($8,6B),…và nhiều loại công ty khác như Reddit, Uber, Tesla,…Tencent cũng đầu tư support cho nhiều nền tảng cạnh tranh với Alibaba đặc biệt là nền tảng Pinduoduo rất cạnh tranh với Alibaba, phát triển rất nhanh và mạnh. Họ đang chơi trò chiến tranh với Alibaba về nhiều lĩnh vực và Alibaba cũng làm vậy với Tencent. Tencent cũng bị chỉ trích khi các hoạt động tự đổi mới sang tạo trong nội bộ ít dần đi và sự đi lên của việc M&A, đầu tư vào các công ty đổi mới và sáng tạo thay vì Tencent tự làm các công việc đổi mới, sáng tạo đó.

3. Những gã khổng lồ công nghệ tiếp theo của Trung Quốc

       Nhóm tiếp theo là những ngôi sao mới nổi ngay sau bộ 3 BAT của TQ và dẫn đầu tương lai điện thoại thông minh cạnh tranh với Apple, nhà thông minh kết nối internet, siêu ứng dụng cho các bữa trưa theo mhu cầu được phục vụ nhanh chóng, cộng thêm video kịch tính dài 15s và các tin tức do AI tổng hợp.

       Xiaomi – Apple của phương đông

       Lei Jun – nhà sáng lập Xiaomi (Mi) thường được ví như Steve Job của TQ. Xiaomi ra đời với sự kế thừa và gần như sao chép từ Apple mà nhiều lần bị lên án vì việc sao chép lộ liễu này từ sản phẩm tới phong cách quảng bá sản phẩm của Lei. Lei trước khi khởi nghiệp Xiaomi, ông đã là tỷ phú, doanh nhân khởi ngihệp nhiều lần, nhà đầu tư thiên thần. Sau nhiều năm bắt chước Apple, giờ đây Apple lại đang bắt chước lại Xiaomi khi đi sâu vào khai thác nội dung, cài đặt nội dung giải trí, tin tức thay vì chỉ máy điện thoại như trước kia.

       Công ty có thiết kế bắt mắt, giành nhiều giải thưởng thiết kế, có hơn 7.000 bằng sáng chế toàn cầu. Xiaomi đã vụt sáng sau 9 năm hoạt động và vươn lên thành nhà sản xuất điện thoại lớn thứ 4 toàn cầu vào năm 2019 với doanh thu $17B. Họ sản xuất điện thoại với đầy đủ tính năng, hiệu năng cao nhưng giá chỉ bằng ½ giá iPhone, sản phẩm gốc mà họ bắt chước. Mặc dù thường được ví như nhái Apple nhưng Lei thường nói công ty mình là sự kết hợp của Amazon và Google. Xiami bán các thiết bị kết nối thông minh trực tuyến như Amazon và bán các thiết bị được kết nối bởi các trợ lý ảo như Alexa của Google. Các thiết bị chạy trên nền tảng MIUI, phiên bản chính sửa của hệ điều hành Android do Google phát hành. Xiaomi đã trở nên nổi tiếng ở châu Á với hơn 190 triệu điện thoại được bán ra lúc bấy giờ. Công ty sản xuất đủ mọi mặt hàng điện tử ứng dụng trong đời sống hàng ngày như: điện thoại, máy tính xách tay, tivi, loa, router, nồi cơm điện, máy hút bụi, quạt, máy lọc không khí,… Họ có trang bán hàng Mi.com toàn cầu và hàng trăm cửa hàng vật lý ở nhiều địa điểm khác nhau. Công ty đã IPO thành công trên sàn HongKong năm 2018 với mức định giá $54B và huy động $4,74B tiền mới trong đợt IPO đó.
Mi cũng sở hữu lượng khách hàng thường xuyên, ổn định lớn. Gọi là những “người hâm mộ của Mi”. Điện thoại của Mi có nhiều tính năng vượt trội như công nghệ camera kép ứng dụng AI, sạc không dây, mở khóa bằng nhận diện khuôn mặt, vỏ gốm và tính năng tùy chỉnh cho từng khách hàng. Mức giá bán thì phải chăng với $115 cho phiên bản cơ bản và $430 cho bản cao cấp nhất, thấp hơn nhiều mức giá $800 cho bản cơ bản của iPhone. Sản phẩm cũng tạo ra đột phá với điện thoại tương lai như không nút, cổng và loa. Tại thời điểm đó, Mi đang chiếm 8,4% thị phần điện thoại toàn cầu sau Apple, Samsung và Huawei. 2/3 doanh thu tới từ điện thoại và cũng 2/3 tới từ thị trường nội địa TQ. Họ đang vươn lên cạnh tranh các vị trí hàng đầu với các đối thủ để vươn lên số 1 thị phần trong tương lai.

       Lei là nhà lãnh đạo rất có sức lôi cuốn từ trước khi thành lập Xiaomi. Lei sinh ra ở Hồ Bắc, ông học khoa học máy tính tại đại học Vũ Hán rồi làm việc cho Kingsoft – công ty sản xuất phần mềm ở Bắc Kinh vào năm 1992. Ông thành CEO công ty sau 6 năm gia nhập và mong ước biến Kingsoft trở thành Microsoft ở TQ. Ông đưa Kingsoft vượt qua khủng hoảng gần như phá sản với các sản phẩm mới như xử lý văn bản, trò chơi, phần mềm bảo mật. Ông đưa công ty IPO thành công năm 2007 sau đó rời đi rồi trở lại nắm quyền vào năm 2011 với tư cách chủ tịch công ty với tham vọng đưa Kingsoft tham gia vào internet di động.

       Lei hiện nay sở hữu tài sản $9,9B và là một trong những người giàu nhất TQ. Ông khi đó đã thành lập quỹ đầu tư riêng với tên Shun Wei Capital với giá trị tài sản ròng $2B. Các thương vụ của ông rất thành công với việc trở thành nhà đầu tư thiên thần tại nhiều công ty và thu lợi nhuận lớn như các khoản đầu tư vào Joyo.com, VANCL, UCWeb, YY,…

       Năm 2010, ông trực tiếp đứng ra khởi nghiệp với Xiaomi (“Hạt gạo nhỏ”). Tầm nhìn của ông là sản xuất và bán chiến điện thoại giá rẻ được thiết kế đẹp đẽ, tận dụng xu hướng internet di động mới nổi tại TQ. Ông cùng Lin Bin, cựu kỹ sư Microsoft và Google, cùng 6 đồng sáng lập khác là những kỹ sư hoặc nhà thiết kế đã qua đào tạo tham gia vào việc này. Công thức của họ là: điện thoại giá cả phải chăng để thúc đẩy việc sử dụng sản phẩm, tỷ suất lợi nhuận mỏng, cập nhật liên tục dựa trên phản hồi của khách hàng và nhà phát triển phần mềm. Họ không tốn tiền cho marketing, quảng cáo mà tập trung bán bán hàng qua truyền miệng, giảm giá theo khung thời gian.

       Trong vòng hai năm sau khi khởi nghiệp, doanh số bán hàng của công ty vượt $1B vào năm 2012. Tới 2014 doanh số nhảy vọt lên $4B và trở thành thương hiệu điện thoại số 1 tại Trung Quốc vượt qua Apple, Samsung và Huawei. Nhưng vào 2016 Xiaomi lại tụt lại vị trí số 4 và mãi sau IPO mới quay lại được. Năm 2017 là năm Lei có cú lội ngược dòng thành công với Xiaomi sau 3 năm suy thoái. Ông đầu tư rất nhiều cho việc mở các cửa hàng vật lý với 331 cửa hàng tại 51 thành phố của TQ trong vòng 5 quý, sau đó bổ sung hệ thống bán lẻ tại Ấn Độ, thị trường điện thoại lớn thứ 2 toàn cầu sau TQ. Sự phục hồi mạnh mẽ của Mi đã thể hiện quyết tâm làm việc 24/7 của đội ngũ lãnh đạo công ty trong những lúc khó khăn để biến điều không tưởng thành hiện thực.

       Mô hình kinh doanh của công ty gồm 3 trụ cột phối hợp: 70% doanh thu tới từ thiết bị cầm tay, 22% tới từ các thiết bị IOT tiêu dùng và 9% tới từ các dịch vụ giá trị gia tăng trên internet như trò chơi. Nhìn bên ngoài thì Xiaomi giống một công ty kinh doanh phần cứng với điện thoại và tivi thông minh, nhưng nó đã thực sự thành công với tư cách “công ty internet vạn vật đầu tiên với loạt sản phẩm phần cứng thông minh”. Công ty sử dụng chiến lược “dao cạo và lưỡi dao” khi bán phần cứng giá rẻ chỉ lãi 5%, nhưng thu được nhiều giá trị từ các phần mềm và dịch vụ gia tăng như ứng dụng âm nhạc, video, trò chơi kiếm tiền bằng quảng cáo, tiền thuê bao đăng ký và quà tặng ảo.

       Các sản phẩm của Xiaomi được kết hợp từ khoảng 100 công ty đối tác mà Xiaomi ươm tạo hoặc đầu tư vào. Những đối tác này là trụ cột trong sự tăng trưởng của Mi. Họ sản xuất các thiết bị kết nối internet và hàng gia dụng như đèn ngủ kích hoạt bởi chuyển động và máy lọc nước, chủ yếu tập trung cho tầng lớp trung lưu đang tăng rất nhanh của TQ. Các phần mềm thường xuyên được chỉnh sửa khiến người tiêu dùng háo hức trở lại mua thêm các sản phẩm khác của công ty.

       Một số nhà đầu tư đã đồng hành cùng công ty ngay từ những ngày đầu do bị Lei thuyết phục hoàn toàn bởi tầm nhìn của ông. Tầm nhìn 10 năm của ông vào năm 2010 là:

• Điện thoại thông minh sẽ thay thế máy tính xách tay
• Các tính năng bản địa hóa và tùy chỉnh sẽ được tích hợp vào điện thoại thông minh để có thể cập nhật thường xuyên
• Kênh bán hàng trực tiếp tới người tiêu dùng sẽ bỏ qua bên trung gian để tiết kiệm chi phí
• Đội ngũ đẳng cấp thế giới bao gồm những người từ nước ngoài trở về và người dân địa phương sẽ quản lý công ty khởi nghiệp.

       Năm 2012, Mi có vòng gọi vốn trị giá $216M từ IDG, Temasek, DST Global với định giá $4B. Năm 2016 tiếp tục huy động $1,1B từ Yunfeng Capital, DST Global với định giá $45B. Khi IPO, Lei còn nắm 30% cổ phần công ty và 3/8 nhà sáng lập ban đầu khác cũng thành tỷ phú Dollar.

       Mi đã nhanh chóng mở rộng quy mô ra ngoài TQ với thị trường mới nổi là Ấn Độ, nơi yếu tố giá rẻ giúp họ trở thành điện thoại thông minh bán chạy nhất trên thị trường lớn thứ 2 thế giới này. Doanh số bán hàng quốc tế từ số 0 nhanh chóng nhẩy vọt lên chiếm 1/3 doanh thu công ty với 74 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn cầu. Mi cũng nhanh chóng mở 100 cửa hàng tại Ấn Độ, thâp nhập sâu vào các thị trường như Indonesia, Việt Nam, Nga, Hy Lạp,.. Nơi mà Apple và Samsung vẫn đang chiếm ưu thế khi đó và dần đánh bại các đối thủ này để vươn lên số 1.

       Trong tương lai, Xiaomi đã bắt đầu tham gia vào lĩnh vực Fintech với công ty Xiaomi Finnace, dưới sự lãnh đạo của CTO Xiaomi. Công ty này đang tận dụng dữ liệu khách hàng để cung cấp các khoản vay nhỏ cho khách hàng, chuyển tiền, thanh toán hóa đơn, ngân hàng trực tuyến, quỹ thị trường tiền tệ, dịch vụ tài chính cho những công ty nhỏ trong chuỗi cung ứng của Xiaomi, đầu tư vào các công ty khởi nghiệp,…Nhưng thị trường Mỹ vẫn là thị trường đầy thách thức với công ty khi là thủ phủ của Apple.

       Toutiao: Vị vua video và tin tức mới nổi

       Toutian là một ứng dụng của ByteDance, đây là nền tảng livestream nơi đã tạo ra rất nhiều triệu phú và giờ đây cả tỷ phú bán hàng online ở TQ. Họ livestream đủ các vấn đề trên mạng, tìm kiếm danh tiếng và tài sản trực tuyến trong một xã hội ngày càng cô đơn hơn. Họ tiến hành các biểu diễn ca hát, nhảy múa, hài kịch, diễn xuất, các bản hip hop, pop, rock, nhạc điển tử,… Người hâm mộ sẽ yêu thích bình luận, bo cho họ, tặng quà ảo, tiền mặt cho họ.

       ByteDance: chữ “B” mới

       Trong thị trường kỹ thuật số thay đổi nhanh chóng ngày nay với hình thức livestream mới, ngắn hơn, video âm nhạc quay 15 giây đã xuất hiện. ByteDance đã làm điều đó và trở thành Start up có giá trị nhất toàn cầu ở hiện tại, nó đã trở thành đối thủ với các nền tảng giải trí như Netflix, Youtube, Snapchat, Tencent, YY,…

       Zhang Yiming, một doanh nhân đã nhiều lần khởi nghiệp trước đó nhưng thành công ở mức độ vừa phải đã tạo ra được sự đột phá với ByteDance sau đó. Zhang có sở trường dự đoán xu hướng nội dung cũng như tận dụng trí tuệ nhân tạo để đưa tin tức và giải trí lên tầm cao mới. Các công nghệ anh tận dụng là học máy (Machine Learning) để tìm ra điều người xem và độc giả thích, đồng thời cá nhân hóa dòng nội dung hoặc nội dung phát trực tuyến để cải thiện độ chính xác sau mỗi lần sử dụng. Ứng dụng của Zhang đã phổ biến trên toàn cầu và là công ty internet đầu tiên của TQ đã thực hiện được giấc mộng toàn cầu hóa như các gã khổng lồ công nghệ Mỹ đã làm được trước đó.

       Năm 2012, Zhang xây dựng ứng dụng Toutian, sản phảm thay thế cho đọc giả báo truyền thống rất thành công. Tới 2016, ứng dụng thứ hai ra đời là video kéo dài 15 giây tên là Douyin ở TQ và TikTok ở thị trường quốc tế. Các video này ngập tràn các trò đùa trẻ con, giải trí, các bài học khiêu vũ, mẹo chải lông chó, hát nhép,… cực kỳ thu hút thanh thiếu niên thế hệ Y tham gia vào. Cả hai ứng dụng Douyin và Tik Tok đều nhanh chóng thành công lớn, thu hút người dùng nhanh chóng và trở thành các ứng dụng được tải về nhiều nhất trên toàn cầu. Anh tuyên bố công ty của mình là “kết hợp sức mạnh của AI với sự phát triển của internet di động để tạo ra cuộc cách mạng trong cách tiêu thụ và tiếp nhận thông tin của mọi người”. ByteDance là một trong những công ty đầu tiên tung ra các sản phẩm ưu tiên phát triển theo hướng di động và được hỗ trợ bởi công nghệ học máy.

       ByteDance đã thực sự làm các đối thủ sợ hãi ở trên thị trường quốc tế và bị chống lại mạnh mẽ khắp nơi. Toutian có 120 triệu độc già hàng ngày năm 2019, trong khi TikTok có 500 triệu độc giả thường xuyên trên nền tảng của họ và lọt top các nền tảng nhiều người dùng nhất thế giới một cách nhanh chóng. Đà tăng trưởng đặc biệt mạnh khi công ty mẹ mua lại Musical.ly và sáp nhập vào TikTok.

       Zhang, sinh năm 1982 và học ở đại học Thiên Tân với ngành kỹ sư phần mềm. Thay vì làm việc cho các ông lớn, anh chỉ làm một thời gian ngắn tại Microsoft và sau đó bắt đầu tự kinh doanh với trang du lịch mang tên Kuxun, bán lại cho TripAdvisor vào năm 2009. Ý tưởng làm một ứng dụng sử dụng AI tổng hợp tin tức của anh đã không tìm kiếm được nhà đầu tư cho tới năm 2012 khi SIG Asia đồng ý đầu tư vào. Khi ứng dụng bắt đầu thành công, năm 2014 thì Sequoia Capital China đã đầu tư vào công ty $100M, vào tháng 4/2017 thì tiếp tục đầu tư $1B cùng CCB International vào ByteDance với mức định giá lên $30B. Tới tháng 9/2018, Softbank dẫn đầu vòng huy động tiếp theo trị giá $3B và nâng định giá công ty lên $75B và trở thành Startup có giá trị nhất thế giới lúc đó.

       Ứng dụng của Zhang không mới, Twitter đã từng có ứng dụng chia sẻ video ngắn mang tên Vine và đã dừng vào năm 2012 khi nó không hiệu quả. Theo sau thành công của TikTok, hàng loạt các mạng xã hội lớn đã sao chép ý tưởng đưa ra các định dạng video ngắn như Facebook Lasso, Instagram Stories, Tencen, Baidu cũng đều đưa ra các ứng dụng tương tự để cạnh tranh, Youtube ngày nay cũng đưa ra định dạng video ngắn này,… Nhưng nhìn chung họ đã khá chậm chân trong cuộc đua với ByteDance.

       Tại TQ, ByteDance đang cạnh tranh vị trí mạng xã hội dẫn đầu của Tencent một cách gay gắt. Tencen đã đầu tư $350M vào nền tảng cạnh tranh với ByteDance là Kuaishou đưa định giá công ty này lên $3B và có nhiều cuộc tranh cãi về việc copy của nhau trong kinh doanh liên tục khẩu chiến. Baidu cũng nhảy vào cuộc đua này khi ứng dụng video ngắn Haokan của họ tham gia thị trường.

       ByteDance đang làm đảo lộn mọi thứ theo cách khác, chủ yếu là ở việc thu thập và phân phối tin tức truyền thống. Ứng dụng Toutiao hoặc “Điểm tin hôm nay” đưa tin tức và bình luận đến độc giả trực tuyến dựa trên các thuật toán học máy theo sở thích của họ. Toutiao sắp xếp tin tức được cá nhân hóa từ các sở thích và lượt thích đã xác định. TQ đã đi trước Mỹ trong việc thử nghiệm quản lý tin tức bằng AI. Bản tin đươc phát bằng phát thanh viên AI đã ra đời và được ứng dụng vào thực tế. Tuy nhiên, hậu quả tiêu cực của các hệ thống AI này là những nội dung giật gân mồi chài khán giả, mục tiêu nhận được nhiều lần click chuột nhất với những ý tưởng kỳ quá, không thật sự lành mạnh và sẽ bị Nhà nước kiểm soát nội dung mạnh trong tương lai.

       Toutiao đang sắp xếp hơn 200k bài báo từ hơn 4.000 đối tác truyền thông khác nhau để định hướng cung cấp thông tin cho người đọc một cách phù hợp. Công ty cũng thực hiện một số vụ M&A để mở rộng nội dung ra các thị trường quốc tế cũng như tận dụng cơ sở người dùng lớn để tung ra các nền tảng thương mại điện tử cạnh tranh với các gã không lồ công nghệ khác tại TQ.
ByteDance cũng gặp phải rắc rối như các công ty truyền thống kỹ thuật số khác về vấn đề bảo mật người dùng, tin tức giả, tin tức kích động, vô bổ,… Đặc biệt tại TQ việc kiểm soát tin tức rất chặt chẽ. Họ cũng phải tuyển thêm rất nhiều người kiểm duyệt nội dung để kiểm soát nội dung đăng trên nền tảng của mình. ByteDance vẫn đang phát triển như vũ bão và thách thức 3 ông lớn công nghệ hàng đầu TQ trong nhóm BAT và có thể thay thế chữ B đầu tiên của Baidu trong thời gian tới đây.

       Meituan Dianping: chữ M của bộ ba TMD

       Nhà sáng lập công ty, Wang Xing được coi là chuyên gia đạo nhái của TQ khi ông đã từng đạo nhái mạng xã hội Facebook, Twitter ở TQ nhưng đều gặp thất bại. Nhưng giờ đây, với Meituan, ông đã thành công với khối tài sản $5B sau khi công ty IPO và niêm yết thành công tại Hong Kong. Wang là kỹ sư điện tử tại đại học Thanh Hoa và sau đó học khoa học máy tính tại ĐH Delaware rồi bỏ dở quay lại TQ để khởi nghiệp. Mạng xã hội đầu tiên được Wang lập ra là Douduoyou đã thất bại nhanh chóng. Anh tiếp tục tạo ra bản sao thứ hai học theo Facebook là Xiaonei nhưng cũng thất bại do không đủ tiền phát triển nó. Bản sao thứ ba là Fanfou thì bị cơ quan kiểm duyệt TQ đình chỉ hoạt động vào năm 2009. Không nản lòng, năm 2010 Wang bắt đầu với dự án Meituan với mô hình sao chép hoạt động của Groupon, đó cũng không phải mô hình chắc chắn ban đầu và vẫn có thể thất bại như 3 lần khởi nghiệp trước đó.

       Lúc đó có hàng nghìn công ty khởi nghiệp giống Groupon ở TQ khi mô hình này đang cực thịnh ở Mỹ khi đó. Các công ty đều theo đuổi những người tiêu dùng yêu thích món hời của TQ. Groupon lúc đó cũng hợp tác với Tencent để tham gia thị trường này tại TQ nhưng sau đó rút lui. Các quỹ cũng đổ rất nhiều tiền vào mảng kinh doanh này cho nhiều công ty và sau đó chỉ còn hai cái tên còn lại là Meituan và Dianping. Tới tháng 10/2015, thỏa thuận đình chiến giữa 2 doanh nghiệp diễn ra và họ đã sáp nhập với nhau thành Meituan Dianping với giá trị giao dịch $15B. Wang trở thành CEO của công ty mới sau sáp nhập và tiếp tục các vòng gọi vốn tiếp theo để tăng tốc hoạt động kinh doanh của Công ty. Trận chiến của hoạt động kinh doanh này tại TQ là đẫm máu và cực kỳ khốc liệt với các thiệt hại lớn về tiền bạc cho các bên tham gia trong suốt nhiều năm trời. Sau sáp nhập, đối thủ mới lại xuất hiện là Ele.me được Alibaba hậu thuẫn cũng quyết tâm tham gia thị trường cạnh tranh khốc liệt và đốt tiền này.

       Wang theo đuổi cơ hội $1.000B thị trường giao đồ ăn này, nó không phải thay thế cho việc ăn uống tại nhà hàng hoặc chuẩn bị đồ ăn tại nhà mà là một phong cách sống. Anh cho rằng dù chuyện gì xảy ra, mọi người vẫn cần ăn uống và Meituan cung cấp phương thức thuận tiện nhất để mọi người ăn. Với ứng dụng này, bạn có thể theo dõi đơn hàng, xem vị trí nhà hàng cũng như người giao hàng, kiểm tra giờ đến, xem tên cùng hình ảnh của người giao hàng và gọi điện trực tiếp cho người giao hàng. Thời gian giao hàng của Meituan thường <28’ cho 1 đơn hàng. Họ có công nghệ AI để tối ưu hóa quãng đường và thời gian giao hàng, tránh tai nạn tốt nhất. Người vận chuyển được trả khoảng $1/lần giao hàng và người sử dụng dịch vụ sẽ sẵn sàng chi trả điều này vì sự thuận tiện của nó. Meituan có gần 600k tài xế giao hàng trên khắp TQ, họ đi trên các xe gắn máy để giao bữa ăn và hàng hóa đã chuẩn bị sẵn. Meituan đã lũng đoạn thị trường giao hàng theo yêu càu ở TQ với khoảng 60% thị phần. Meituan cũng đang thử nghiệm các robot giao hàng tự động để tối ưu hóa chi phí vận hành cho công ty trong tương lai. Công ty cũng kết nối cơ sở dữ liệu Chính phủ để kiểm tra các cửa hàng bán, các hồ sơ an toàn thực phẩm, kết nối với khác hàng khi giao nhận. Meituan có hơn 200 danh mục sản phẩm, Ứng dụng đã thu hút hơn 400M người dùng thường xuyên, 5,8 triệu người bán tại 2.800 thành phố của TQ. 6,7 tỷ giao dịch và 5 tỷ đánh giá của người dùng. Thị trường này cũng có tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ 20%/năm và cũng đang rất lớn trong tương lai. Trong năm 2018, công ty đã giao tổng giá trị hàng hóa là $76,9B, tạo ra doanh thu $9,7B nhưng vẫn lỗ ròng $1,27B do các chính sách khuyến mại lôi kéo người dùng của mình. Đó cũng là vấn đề của Meituan khi công ty liên tục thua lỗ từ khi thành lập tới nay và chưa bao giờ kiếm được tiền thật sự. Mô hình của công ty là ưu tiên chiếm lĩnh, giành lấy thị phần thay vì kiếm tiền trong suốt giai đoạn vừa qua. Hoạt động giao đồ ăn sử dụng nhiều lao động, đốt nhiều tiền và hoạt động với lợi nhuận thấp. Bên cạnh đó là sự cạnh tranh khốc liệt từ đối thủ Ele.me do Alibaba chống lưng cũng rất mạnh mẽ và bên nào cũng phải liên tục tung ra khuyến mại để giữ chân người dùng. Mảng kinh doanh du lịch và khách sạn của Meituan mang lại nhiều lợi nhuận hơn cho công ty với tỷ suất lợi nhuận rất cao tới 88%. 2/3 doanh thu tới từ dịch vụ giao đồ ăn, và 1/3 tới từ các hoạt động còn lại chủ yếu là du lịch, dịch vụ tổ chức đám cưới, marketing trực tuyến, quảng cáo, dịch vụ kinh doanh phụ trợ khác,..Công ty cũng thử nghiệm với mảng bán lẻ tại chuỗi cửa hàng Little Elephant giống như các thử nghiệm O2O của Alibaba, JD đang thực hiện ở TQ.

4. Rất ít công ty Mỹ thành công ở Trung Quốc

       Rất hiếm công ty internet Mỹ có thể thành công tại thị trường nội địa TQ nhưng Starbuck, Airbnb, WeWork và LinkedIn đang nỗ lực nhiều hơn vỡi những chiến lược tâp trung vào số hóa mượn ý tưởng từ TQ cũng như các công ty tại địa phương.

       Starbuck gia nhập thị trường TQ từ rất sớm vào năm 1999 khi các cửa hàng bán Starbuck đầu tiên được mở ở Bắc Kinh và Thiên Tân. Sản phẩm giành được nhiều thiện cảm của giới trẻ sau đó và dần dãn đầu thị trường café tại TQ. Starbuck cũng là mẫu hình công ty Mỹ thành công nhất ở TQ trong nhiều thập kỷ các công ty Mỹ tham gia vào thị trường TQ nhưng hầu như gặp thất bại và phải rút lui.

       Năm 2017, Lukin Coffee ra mắt cạnh tranh trực tiếp với Starbuck với việc giảm giá sâu và café chất lượng phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng TQ hơn. Họ đặt và thanh toán qua điện thoại thông minh đồng thời bán đồ mang đi nhanh hoặc giao nhanh từ các kiot di động phục vụ đối tượng dân văn phòng trên đường tới công ty. Một cốc Lukin có giá $3 và có nhiều chính sách trợ giá như mua 2 tặng 1, trong khi 1 cốc starbuck có giá $3.5 đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới doanh thu Starbuck sau đó. Lukin đã sụp đổ vào năm 2020 do các gian lận tài chính, nhưng nó đã thực sự làm cho Starbuck gặp khủng hoảng và phải cải tổ thay đổi mô hình kinh doanh sâu sắc ở TQ. Starbuck đã hợp tác với Alibaba trong việc bán các cốc café mang đi qua nền tảng giao đồ ăn Ele.me. Doanh số của hãng đã khởi sắc trở lại kể từ khi đầu tư toàn lực vào công nghệ số và giới thiệu cốc chống tràn.

       Sức hấp dẫn của Starbuck luôn là các cửa hàng được thiết kế đẹp, nơi khách hàng có thể nán lại tới khi nào họ muốn, nhâm nhi ly café ngon tuyệt hảo. Mảng đặt hàng qua điện thoại, thanh toán và giao hàng theo yêu cầu đã đưa công ty vào kỷ nguyên mới để thích ứng với thị trường TQ. Sau đó họ mang mô hình giao café này trở lại Mỹ và cũng rất thu hút người dùng. Sau đó họ mở các cửa hàng ảo, đặt hàng qua Alibaba, thanh toán qua Alipay, mở các kiot tại các cửa hàng Freshippo của Alibaba giúp có thể giao hàng trong 30’.Từ một cửa hàng ban đầu năm 1999, tới 2019 công ty đã có 3.700 cửa hàng trên khắp 150 thành phố tại TQ và mục tiêu 6.000 cửa hàng vào năm 2022, đây là thị trường lớn thứ hai của Starbuck và chiếm 10% doanh thu của cả tập đoàn.

       Thành công của Starbuck đã giúp nhiều công ty Mỹ thử nghiệm ở TQ như LinkedIn, Airbnb, WeWork, Evernote. Nhưng họ cũng không quên được các công ty đã thất bại và phải rút khỏi đây như Amazon, Yahoo!, eBay, Groupon, và gần đây nhất là Uber. Sức hấp dẫn của thị trường tỷ dân rất lớn, nhưng họ cần vượt qua được sự kiểm diệt chặt chẽ của TQ khi muốn tham gia vào thị trường này.

       LinkedIn ứng biến với luật pháp Trung Quốc

       LinkedIn là điển hình thành công hiếm hoi tại TQ của công ty Mỹ. Họ tập trung vào mạng xã hội công việc nên đã lọt qua khe cửa hẹp kiểm soát trong khi các đồng nghiệp là Google, Facebook, Twitter, Pinterest đã thất bại khi muốn tiếp cận thị trường này. Công ty muốn tiếp cận vào 140 triệu người dùng là các nhân viên trí thức chiếm 1/5 nhân lực toàn cầu và để kết nối họ với 277 triệu thành viên trên khắp thế giới khác.

       LinkedIn đã hợp tác với 2 tổ chức hoạt động lâu năm tại TQ là Sequoia Capital China và China Broadband Capital Partners. Cùng với đó là tuyển dụng đội ngũ các nhà khởi nghiệp đầy kinh nghiệm tại TQ tham gia vào hoạt động của công ty tại TQ. Lãnh đạo tại đây, ông Shen có quyền tự quyết để chỉnh sửa trang mạng xã hội tại đây. Ông đảm bảo các tính năng mang tính địa phương được tích hợp để các thành viên có thể nhập danh bạn từ Weibo và liên kết với tài khoản WeChat để chia sẻ dữ liệu trong toàn bộ mạng lưới.

       Sau 4 năm tham gia thị trường, LinkedIn TQ đã tăng doanh số lên 8 lần và số lượng người dùng từ 4 triệu lên 41 triệu người dùng. Nó vẫn nhỏ so với 500 triệu người dùng của nền tảng trên toàn cầu nhưng cũng là bước đi tốt cho sự khởi đầu của công ty tại TQ. Tuy vậy, hàng loạt các công ty khởi nghiệp mới cũng nhẩy vào lĩnh vực này, kể cả các ông lớn như Tencent cũng tham gia và gia tăng mạnh sự cạnh tranh trong lĩnh vực doanh nghiệp này.

       Chỉ dẫn để giành chiến thắng ở TQ:

• Tìm đối tác địa phương ở TQ, đừng đi một mình
• Thuê một đội ngũ địa phương có kinh nghiệm trong kinh doanh và công nghệ tại TQ
• Trao quyền tự chủ cho đội ngũ tại địa phương để đưa ra quyết định xây dựng mô hình kinh doanh của riêng họ và hoạt động độc lập với trụ sở chính ở Mỹ
• Tùy chỉnh các dịch vụ và tính năng cho khách hàng TQ
• Lên chiến lược và sau đó chuyển sang mua lại để thúc đẩy kinh doanh
• Học cách thương lượng với những khách hàng TQ khó tính và đừng hy vọng sẽ giành thắng lợi mọi lúc
• Đặt mục tiêu tăng trưởng cao trước loại nhuận ở thị trường TQ siêu tiềm năng
• Xây dựng các chiến lược quảng cáo đổi mới, thú vị khiến công ty nổi bật trong môi trường còn chưa rõ rang
• Chuẩn bị cho những thay đổi quy tắc đột ngột ở TQ
• Giữ tầm nhìn và quan điểm dài hạn, đừng hy vọng sẽ trở thành công ty đại chúng vào ngày mai.

       WeWork và Naked Hub

       WeWork cũng nhảy vào thị trường văn phòng chia sẻ đang cực kỳ nóng bỏng ở TQ và có 12 cơ sở kinh doanh lớn. Sau đó họ đạt được thỏa thuận mua lại Naked Hub trị giá $400M để mở rộng nhanh chóng hoạt động kinh doanh tại đây với 25 địa điểm của Naked Hub. Nhưng họ sẽ mất thời gian để cải tạo lại phong cách của đơn vị được mua lại. Họ cũng tích cực ứng dụng các công nghệ cho thue theo giờ, sử dụng QR Code để đăng ký và thanh toán với các vị trí trung tâm tiện lợi. Được Softbank backup với lượng tiền lớn, WeWord đã mở rộng ồ ạt tại nhiều nơi trong đó có thị trường TQ. Nhưng họ đã nhanh chóng gặp thất bại sau đó khi vụ IPO của công ty thất bại và phải thu hẹp hoạt động kinh doanh lại.

       Tại TQ, WeWord gặp phải đối thủ sừ sỏ rát khó chơi là URWord sau đổi thành Ucommune được chống lưng bởi các nhà đầu tư lớn như Sequoie Capital, ZhenFund, Matrĩ, Sinovation,… với 120 địa điểm trên khắp TQ và là đơn vị có diện tích cho thuê văn phòng chia sẻ lớn nhất. Họ áp dụng khéo léo các cách quản lý như nhận diện bằng khuôn mặt, các hỗ trợ pháp lý, café miễn phí,…

       Không “ở nhà một mình”: Airbnb tại Trung Quốc

       Airbnb gia nhập thị trường TQ vào năm 2015 và được địa phương hóa bởi hợp tác với một số tổ chức địa phương như Sequoia Capital China, China Broadband Capital, GGV Capital, Horizon Venturem Hillhouse Capital. Sau đó họ đổi tên thành Aibiying cho dễ đọc theo tiếng TQ hay vì tên gốc Airbnb. Thị trường này vào năm 2015 mới ở mức sơ khởi và họ là những người khai phá thị trường. Hiện nay Airbnb TQ đã sở có hơn 200k phòng cho thuê tại nhiều địa điểm của TQ, mặc dù nó vẫn là con số nhỏ so với hơn 5 triệu phòng cho thuê trên khắp toàn cầu của nền tảng này.

       Airbnb cũng tiến hành địa phương hóa hoạt động kinh doanh của mình. Khi địa phương hóa, Airbnb xem xét mọi danh sách thông tin nhà, theo dõi chất lượng, kiểm tra nhà và tư vấn cho chủ nhà về thiết kế cũng như dịch vụ trong nhà. Những căn nhà sang trọng hơn sẽ được tư vấn thêm về trang trí, mẹo chụp ảnh đẹp, cách đưa lên vị trí đầu tìm kiếm,… và các dịch vụ như Airbnb plus cho các công hộ hạng sang này. Công ty cũng cho phép khách du lịch đặt phòng qua WeChat và chấp nhận chia sẻ dữ liệu theo các yêu cầu của chính phủ TQ. Áp lực là rất lớn lên Airbnb vì thành công tại đây sẽ có ý nghĩa rất lớn cho thương vụ IPO của công ty sắp tới tại thị trường Mỹ.

       Tại TQ, Airbnb cũng gặp hai đối thủ rất lớn cạnh tranh rất khốc liệt. Đối thủ lớn nhất là nền tảng Tujia với hơn 310k căn hộ cho thuê ở 255 địa điểm du lịch tại TQ. Nền tảng này huy động được $300M từ Ctrip và nó cũng tách ra từ đây để chuyên kinh doanh phòng cho thuê. Thứ hai là XiaoZhu được Jack Ma chống lưng với việc bơm $600M vào đây để phát triển kinh doanh cạnh tranh trong lĩnh vực này.

       Doanh nghiệp về công cụ ghi chú ở Trung Quốc: Evernote

       Công ty này được thành lập bởi Phil Libin năm 2007 và họ tham gia vào thị trường TQ năm 2012 với tên bản địa là Yinxiang Biji. Từ giữa năm 2018 công ty đã trao quyền hoạt động cho TQ một cách độc lập và hoạt động tại TQ đã chiếm 10% doanh thu toàn cầu của công ty sau đó. Phil đã liên tục công tác ở TQ nhiều lần trong 1 năm để đảm bảo công ty vận hành đúng hướng. Sản phẩm của công ty đã thu hút được nhiều người dùng với hơn 20tr người dùng tại TQ khi công ty thâm nhập thị trường. Ngoài việc thu hút được một người gốc hoa về phụ trách kinh doanh là Amy Gu, công ty còn có sự hợp tác của Edward Tian, chủ tịch của một quỹ đầu tư nổi tiếng China Broadband Capital Partners đã giúp công ty rất nhiều trong việc tiếp cận thi trường TQ và thành công tại đây.

Phần II: Các nhà đầu tư mạo hiểm trong Silicon Dragon của Trung Quốc

       Một nhóm lãnh đạo chủ chốt của các quỹ đầu tư mạo hiểm Mỹ – Trung đặt ra các tiêu chuẩn cao khi thị trường đầu tư theo phong cách Silicon Dragon vươn lên thách thức thung lũng Silicon.

5. Sand Hill Road đụng phải đại kình địch

       Thị trường vốn đầu tư mạo hiểm nóng bỏng của TQ đang phát triển gần tới mức của Mỹ và không còn phải đón xu hướng từ Sand Hill Road tại California nữa. Các quỹ đầu tư mạo hiểm TQ đang rót vốn vào những đổi mới sáng tạo thay đổi cuộc chơi đầy giá trị và gặt hái thành quả rực rỡ.

       Sequoia là quỹ đầu tư mạo hiểm thành công nhất ở TQ với hầu hết các tên tuổi kỳ lân TQ đều có sự tham gia của quỹ này vào. Đội ngũ nhân sự của họ có 60 nhà đầu tư rà soát các công ty khắp TQ để tìm kiếm cơ hội đầu tư tốt nhất. Rất nhiều công ty trong số đó đã IPO và trở thành các kỳ lân công nghệ sau đó thu về các khoản lợi nhuận khổng lồ trên vốn đầu tư. Sequoia vào TQ từ rất sớm, khi mà thị trường còn chưa quá cạnh tranh và hợp tác với những doanh nhân khởi nghiệp giỏi nhất tại TQ. Nhân sự chủ chốt nhất của quỹ là Niel Shen, một nhà quản lý tốt nghiệp ĐH Yale, chuyên gia đầu tư tại ngân hàng, đồng sáng lập Ctrip với khối tài sản ròng $1,6B. Shen là nhà đầu tư mạo hiểm trong top đầu thế giới được Forbes bình chọn, Shen đã đầu tư vào các start up thành công và tránh được các thương vụ thua lỗ lớn như tương vụ đầu tư vào nền tảng chia sẻ xe đạp Ofo. Sequoia thành công ban đầu gắn liền với việc đầu tư vào Apple, Google và Oracle tại Silicon Valley. Năm 2005, họ bắt đầu gia nhập TQ và nhanh chóng có các thương vụ thành công với thương vụ đặt cược vào Baidu. Ngày nay, Seqouia quản lý $20B tài sản đầu tư vào TQ và là quỹ đầu tư mạo hiểm lớn nhất tại TQ cũng như thành công nhất tại đây. Họ cũng đang huy động thêm $8B qua các quỹ mới để đầu tư tiếp tục vào thị trường TQ và khẳng định sự cam kết gắn bó lâu dài với thị trường này.

       Các chỉ số quyền lực đang chỉ ra địa điểm thu hút nhà đầu tư chuyển từ thung lũng Silicon dẫn đầu lâu năm sang hệ sinh thái khởi nghiệp tại TQ:

• Chi tiêu cho đầu tư mạo hiểm tại TQ vào năm 2018 tăng 56% lên $105B, trong khi tại Mỹ tăng 42% lên $111B. Có giai đoạn đầu năm 2018 TQ đã vượt qua Mỹ thành nơi thu hút nhiều nhất thế giới.
• Chi tiêu đầu tư mạo hiểm tại TQ chỉ là $5,6B trong năm 2010, trong khi Mỹ là $35,3B tại thời điểm đó
• Trong số $275B đầu tư mạo hiểm trên toàn cầu vào năm 2018, TQ và Mỹ có mức đầu tư gần bằng nhau. Tuy nhiên, vào năm 2010 TQ chỉ chiếm 12%, trong khi Mỹ chiếm 66% trong số $47B đầu tư mạo hiểm toàn cầu.
• Mức gọi vốn đầu tư mạo hiểm của TQ đã tăng khoảng 8% lên $23,6B vào năm 2018 và tăng trong hầu hết 8 năm trước đó và đạt mức cao nhất trong năm 2016 là $44,7B, tăng vọt từ mức $9,9B năm 2010. Ở phía Mỹ, các nhà đầu tư mạo hiểm đạt $48,8B vào năm 2018 từ mức $16,6B của năm 2010.
• Phân tích về hiệu quả quỹ đầu tư mạo hiểm của TQ và Mỹ cho thấy các quỹ nổi tiếng của TQ đã kiếm được lợi nhuận trung bình 21,4%, cao hơn so với tại Mỹ
• Trong số 40 thương vụ đầu tư mạo hiểm tốt nhát mọi thời đại, 12 thương vụ đầu tư vào công ty khởi nghiệp công nghệ tại TQ
• TQ chiếm 7/10 thương vụ đầu tư mạo hiểm hàng đầu thế giới trong năm 2018
• TQ đóng góp 86 kỳ lân vào năm 2018, chỉ đứng sau Mỹ 151 kỳ lân. TQ chiếm ¼ trong số 311 công ty tư nhận được quỹ đầu tư mạo hiểm đầu tư trong câu lạc bộ công ty khởi ngihệp kỳ lân toàn cầu có giá trị hơn $1B.
• Ứng dụng nội dung số được hỗ trợ AI của TQ là ByteDance, đứng vị trí số 1 với tư cách kỳ lần có giá trị nhất thế giới ở mức định giá $75B, Uber của Mỹ thứ hai với định giá $68B, dịch vụ gọi xe theo yêu cầu của TQ là Didi đứng thứ ba với giá trị $56B.
• Trong số 190 đợt IPO của Mỹ cùng lượng vốn huy động $47B năm 2018, TQ có 31 lần IPO thu về $8,5B. 44 doanh nghiệp TQ cũng IPO tại HongKong và thu về $32B vốn đầu tư gấp 3 lần năm 2017.

       TQ đang trải qua một cuộc cách mạng kinh tế được dẫn đường bởi đổi mới công nghệ và đầu tư mạo hiểm trên quy mô mà thế giới chưa từng chứng kiến, Đây là thế hệ doanh nhân khởi nghiệp công nghệ TQ và các quỹ đầu tư mạo hiểm đầu tiên kể từ cách mạng văn hóa và cải cách mở cửa đất nước cho doanh nghiệp tư nhân. Trong vòng 2 thập kỷ, TQ đã gần như sánh vai được với Thung lũng Silicon tại Mỹ mà đã phát triển 50 năm qua.

       Trải qua 2 thập kỷ, ban đầu các nhà đầu tư công nghệ đầu tư vào các công ty là bản sao của các công ty thành công nhất ở Mỹ, như họ sao chép lại của Amazon, Facebook, Google, Youtube,… Sau đó là đầu tư vào đội ngũ thực hiện bản địa tại TQ với những ý tưởng riêng cho thị trường TQ. Và thứ ba là chuyển sang quan hệ đối tác toàn diện đầu tư vào các công ty khởi nghiệp TQ đột phá có tiềm năng được sao chép ra bên ngoài biên giới quốc gia và phát triển toàn cầu. Cùng lúc đó, công nghệ TQ cũng đã đi qua 3 giai đoạn: từ các công ty khởi nghiệp internet thế hệ đầu từ 2003 – 2010 tới công ty khởi nghiệp tập trung vào di động trong vài năm sau đó và tới hiện tại là các công nghệ cùng mô hình kinh doanh tiến tiến về AI, công nghệ sinh học, xe tự lái, robot, máy bay không người lái, phát trực tiếp, thanh toán di động, mạng xã hội và thương mại xã hội hiện diễn trong mọi mặt của nền kinh tế như giao thông vận tải, hành chính, chăm sóc sức khỏe và giáo dục. Các giao dịch này không phải là các giao dịch dễ dàng mà các nhà đầu tư mạo hiểm Mỹ vốn ưa thích, nó là những thứ rất mới mà 10 năm trước không ai hình dung ra được. Các công ty công nghệ TQ đã giành thắng lợi ở gần như mọi lĩnh vực, thị trường internet TQ cũng trở nên độc lập và tự cung cấp trong nội địa. Đúng là 25 năm trước TQ là kẻ sao chép, nhưng ngày nay TQ đã có công nghệ hiện đại. Từ 2015 tới nay, nhiều công ty TQ đã theo đuổi chiến lược toàn cầu hóa và ra ngoài đầu tư mạnh mẽ hơn so với trước đây rất nhiều.

       Các công ty TQ cũng có nhược điểm là theo đuổi sự tăng trưởng bất chấp và đốt lượng tiền mặt khổng lồ như thể khong có ngày mai như cách mà Amazon đã từng làm. Các nhà đầu tư thì tin tưởng rằng đây là thế giới kẻ chiến thắng sẽ có tất cả và chỉ cần chờ tới đó, lợi nhuận sẽ đến rất khổng lồ và đó mới chỉ là sự bắt đầu. Các nhà đàu tư đi theo khẩu hiệu “Đừng bỏ lỡ điều mới tiếp theo ở TQ”, như cách mà Pinduoduo đã tạo ra sự đổi mới bất ngờ trong ngành thương mại điện tử mà tưởng chừng như đã xong với sự thống trị của Alibaba và JD.com.

       Thị trường cũng tập trung mạnh vào các quỹ đầu tư lâu năm trên như Seqouia,Qiming Venture, DCM Capital, GSR Venture, Matrix Partners China, Sinovation Venturé, Lightspeed China, Redpoit China, Sh China Creation, Long Hill Capital, NEA, 1955 Capital, GGV Capital,… Tiền cũng tới từ nhiều quỹ hưu trí tại Mỹ, từ Temasek, GIC của Singapore, các quỹ từ các đại học hàng đầu,… và một phần cũng rất lớn tới từ các nhà đầu tư thiên thần tại nội địa TQ khi họ là những nhà khởi nghiệp thành công và giàu có như Jack Ma, Lei của Xiaomi,… Bên cạnh các thành công, cũng nhiều quỹ đã vào rất sớm và rút lui khỏi thị trường này chủ yếu do các quy định hà khắc về việc kiểm soát ngoại tệ khi các nhà đầu tư rút tiền khỏi thị trường. Họ rất khó khăn để mang được tiền ra khỏi TQ theo một cách dễ dàng như thông thường và sau đó họ cũng hay từ chối quay lại thị trường này vì các rủi ro này. Một số thì vẫn coi đầu tư mạo hiểm vào TQ là quá rủi ro và cảm thấy thoải mái hơn khi chỉ đầu tư vào các công ty ở quanh Silicon Valley. Một số nhà đầu tư mạo hiểm đầy kinh nghiệm cũng gặp thất bại như thất bại đầu tư vào công ty chia sẻ xe đạp Ofo.

       Gã khổng lồ NEA nhập cuộc

       NEA (New Enterprise Associates), một trong những công ty lớn và lâu đời nhất thung lũng Silicon đã nhập cuộc tham gia vào thi trường TQ từ rất sớm, từ năm 2003 khi mà hầu hết các nhà đầu tư khác chưa nhảy vào TQ. Họ đã thu lời từ nhiều khoản đầu tư táo bạo như vào công ty sản xuất chip bán dẫn SMIC. Nhà sáng lập của công ty còn chuyển tới Thượng Hải sinh sống để thể hiện sự cam kết của công ty vào TQ. Từ đây, nhà quản lý quỹ này đã tách ra thành lập quỹ Long Hill Capital và gọi vốn $125M để đầu tư vào TQ sau đó vào năm 2016.

       Điều kỳ diệu của thung lũng Silicon TQ phần lớn có được nhờ dòng chảy ý tưởng và vốn từ Mỹ. Họ có sự kết nối rất chặt chẽ với nhau với đại đa số các nhà quản lý vốn đầu tư tới từ các trường đại học hàng đầu nước Mỹ. Họ là những người hoa hoặc người gốc hoa có kinh nghiệm làm việc tại các tổ chức công nghệ lớn như Goolge, Amazon, Microsoft, Facebook,…bất chấp các căng thẳng thương mại My – Trung thì các cầu nối vô hình này vẫn tồn tại và tiếp tục phát triển mạnh mẽ.

       Định hướng tiếp theo của làn sóng đầu tư là các nước Đông Nam Á khi mà có dân số tới 665 triệu người và có 260 triệu người dùng internet. Đã có các công ty lớn ở khu vực trở thành kỳ lân công nghệ, các đợt huy động vốn lớn và các đợt IPO lớn tại khu vực này. Khu vựa Đông Nam Á có cách vận hành khá tương đồng với TQ và nhiều quỹ thành công tại TQ đã bắt đầu mở rộng ra khu vực Asean và đặt văn phòng tại Singapore là trung tâm của khu vực Asean.

       Các quỹ đầu tư đào vàng tại Trung Quốc:

       Thủa bình minh của Qiming

       Là quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu tại TQ với 5 văn phòng tại đây và mới mở thêm văn phòng tại Mỹ. Qiming tham gia đầu tư công nghệ từ năm 2006, được chèo lái bởi Gary Rieschel người tiên phong và cố vấn trong mảng đầu tư mạo hiểm. Ông từng làm việc cho Softbank ở Thung lũng Silicon. Tới năm 2005 ông rút khỏi Softbank và thành lập Qiming tập trung đầu tư vào TQ, ông cũng chuyển tới TQ sinh sống cùng thời gian này. Công ty đã tạo ra mức lợi nhuận 30%/năm và nằm trong top các quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu tại TQ. Qiming đang quản lý $4,3B nằm trong 12 quỹ khác nhau, với 7 quỹ Dollar và 5 quỹ theo CNY. Lĩnh vực theo đuổi là công nghệ sạch, y tế, internet, công nghệ thông tin. Với nhiều khoản thành công lớn như các khoản đầu tư vào Xiaomi, Meituan. Quỹ Qiming tập trung chuyên môn hóa theo lĩnh vực, các nhà quản lý quỹ sẽ chuyên đầu tư vào ngành mà họ nắm rõ nhất, một số nhà quản lý quỹ tại đây nằm trong top các nhà quản lý quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu thế giới

       Đá hoa cương GGV Capital

       GGV hiện đang quản lý $6,2B và mới huy động thêm $1,9B chuyên đầu tư vào TQ cho thấy cam kết của họ theo đuổi việc đầu tư lâu dài vào đất nước tỷ dân và là thị trường lớn bậc nhất thế giới này. Công ty tập trung đầu tư vào thương mại điện tử và giao dịch internet di động. Danh tiếng của công ty được xây dựng từ sớm khi đầu tư vào Alibaba năm 2003, sau thành công lớn đó công ty đã đặt trọng tâm đầu tư vào các lĩnh vực này. Sau đó công ty đầu tư vào 51 công ty khác nhau dẫn dắt thị trường tại Mỹ và TQ. Năm 2010 GGV Capital cũng là nhà đầu tư đầu tiên đầu tư vào Xiaomi và trở thành thương vụ cực kỳ thành công về sau, ngoài ra còn có các khoản đầu tư vào trang thương mại điện tử Xiaohongshu, Musical.y,… Nhà quản lý của quỹ cũng nằm trong top thế giới các nhà quản lý quỹ đầu tư mạo hiểm thành công nhất thế giới.

       Chết tiệt, được đấy DCM!

       DCM là quỹ đầu tư mạo hiểm đầu tầu tại Silicon Valley trong việc kết nối Đông – Tây, đồng thời vui vẻ đảm nhận ví trị chuyên môn xuyên Thái Bình Dương. Quỹ quản lý $4B và đã đầu tư vào hơn 400 công ty kể từ khi thành lập năm 1996 tới nay. Quỹ tập trung vào 3 thị trường chính là Mỹ, TQ và Nhật Bản. TQ chiếm 1/3 các công ty khởi nghiệp họ đầu tư vào, còn lại chủ yếu ở Mỹ. Các nhà quản lý quỹ của họ cũng là các thành viên nằm trong danh sách Forbes hàng đầu trong ngành quản lý quỹ mạo hiểm.

       Các thương vụ chóng vánh – Lighspeed China Partners

       Đây là chi nhánh của Lighspeed Venture Partners được sáng lập với đối tác kiêm nhà đầu tư công nghệ người TQ James Mi dẫn dắt. Công ty này tách khỏi công ty mẹ từ năm 2012 và thực hiện các vụ đầu tư độc lập. Họ đã đầu tư 96 thương vụ từ 7 quỹ khác nhau với tổng giá trị $1,5B. Lighspeed TQ đã lập thêm 2 quỹ mới từ năm 2019 với giá trị huy động $560M để tiếp tục đầu tư vào TQ thời gian tới. Công ty đã thành công lớn với các khoản đầu tư đã IPO như Pinduoduo, Meituan, cho vay ngang hàng PPDAI,…Công ty tập trung vào các hoạt động deeptech đang phát tiển bùng nổ tại TQ và nhiều nhân tài kiệt xuất và nhu cầu ngày càng tăng đối với công nghệ nền tảng trong nhiều ngành khác nhau.

       Sắc đỏ đi lên – Redpoint TQ

       Redpoint TQ vẫn duy trì được đà đi lên mạn mẽ khi năm 2019 tiếp tục cho ra mắt 2 quỹ đầu tư vào TQ cho các công ty khởi nghiệp giai đoạn đầu và những công ty đang phát triển ở các lĩnh vực như tiêu dùng, doanh nghiệp và công nghệ tiên phong. Năm 2018, 4 công ty trong danh mục đầu tư của Redpoint đã IPO thành công tại Mỹ, HK hoặc TQ bao gồm công ty trò chơi iDreámky, ứng dụng tổng hợp tin tức Qutoutiao.

       GSR!

       GSR có mặt tại TQ từ rất sớm bởi nhà sáng lập năng động Sonny Wu. Wu lọt danh sách các nhà đầu tư mạo hiểm hàng đầu thế giới của Forbes. Danh mục của quỹ có nhiều khoản đầu tư hấp dẫn như các khoản đầu tư tại Didi Chuxing, Ele.me, nhưng cũng có khoản thất bại như khoản đầu tư vào Ofo.

       Trung tâm của lực hấp dẫn cho đầu tư mạo hiểm vẫn chưa dịch chuyển thật sự từ Silicon Valley sang thung lũng Silicon TQ. Nhưng các nhà đầu tư mạo hiểm tham gia từ sớm vào thị trường TQ với sự hiểu biết sâu sắc thị trường này vẫn trở thành những nhà tiên phong và gặt hái được nhiều thành công với nhiều công ty lớn tầm cỡ thế giới và sẽ còn nhiều công ty hơn nữa trong tương lai.

Phần III: Những lĩnh vực công nghệ trọng yếu, Trung Quốc chiếm thế siêu cường

       Bức tranh các lĩnh vực thị trường trọng yếu nhiều khả năng làm lung lay vị trí đứng đầu và đảo ngược các tiêu chuẩn công nghệ trên thế giới khi phương Đông và phương Tây tranh giành vị thế.

6. Đối đầu trong AI

       TQ và Mỹ đang chạy đua nhằm thống trị thị trường AI béo bở. TQ có thể vượt qua Mỹ với cơ sở dữ liệu dồi dào và tốc độ nhanh hơn trong việc tung ra các phương tiện tự lái, nhận diện khuôn mặt cho an ninh công cộng, công nghệ AI cho các công ty fintech, edtech và chăm sóc sức khỏe.

       Lĩnh vực cạnh trang trong AI đang cực kỳ khốc liệt với hai trung tâm chính là Mỹ và TQ. Trước đây Mỹ đang đi trước và luôn dẫn đầu nhiều năm nhưng hiện nay TQ đã phát triển rất nhanh và sớm sẽ đuổi kịp và bỏ qua Mỹ. Tại Mỹ các công nghệ AI chính như xe tự lái của Google, Facebook có các bài đăng dựa trên học sâu về sở thích nội dung của khách hàng, trợ lý Alexa của Amazon điều khiển đèn, tivi, loa bằng giọng nói, Microsoft Azure dựa trên điện toán nhận thức để phát triển ứng dụng thuyết trình và ngôn ngữ, IBM – Watson giúp tăng năng suất và cản thiện chất lượng dịch vụ cho các tổng đài chăm sóc khách hàng, dây chuyền sản xuất và kho bãi,…

       Tại TQ, Baidu, Alibaba, Tencent đã triển khai trên các công nghệ tương tự chạy đua với Mỹ để vươn lên dẫn đầu thế giới về AI. Chính phủ TQ cũng có sự phân chia ưu tiên cho các tập đoàn nhằm chuyên sâu từng mảng trong AI. Baidu được giao cho xe tự hành, Alibaba cho thành phố thông minh, Tencent cho y tế, SenseTime cho mảng nhận dạng khuôn mặt và iFlytek cho mảng nhận dạng giọng nói. Các công ty cũng đang đầu tư rất mạnh vào các hoạt động xe tự hành, nhận dạng khuôn mặt và các công ty Mỹ còn đẩy mạnh đầu tư, M&A các công ty AI tại Mỹ tới mức Chính phủ Mỹ phải ra chính sách kiểm soát hoạt động của các doanh nghiệp TQ thâu tóm công ty Mỹ cũng như chính sách AI của Mỹ để cạnh tranh lại với chính sách AI của TQ đang vô cùng bùng nổ và phát triển cực kỳ nhanh. Tại TQ, Sinovation Ventures là quỹ đầu tư tập trung chính vào các công ty AI, đầu tư $1B vào 5 công ty AI hàng đầu TQ và ủng hộ rất nhiều cho các công ty AI tăng tốc phát triển trở thành các công ty hàng đầu thế giới. Đóng góp của AI vào nền kinh tế sẽ rất lớn vào năm 2030 tới đây và TQ sẽ là nước hưởng lợi chính của việc này.

       SenseTime dẫn đầu nhóm kỳ lân AI

       Tại thời điểm 2019, có 32 công ty là kỳ lân công nghệ hoạt động trong lĩnh vực AI, trong đó TQ có 9/32 công ty nằm trong số này. Đặc biệt SenseTime là kỳ lân công nghệ AI có giá trị nhất toàn cầu với giá trị $4,5B là của TQ. Công ty đã nhận được rất nhiều vốn từ các nhà đầu tư lớn tầm cỡ thế giới vào công ty qua các vòng gọi vốn. Công ty được thành lập năm 2014 bởi giáo sư Tang Xiaoou và các sinh viên của ông ở đại học Trung Văn Hương Cảng. Một sinh viên xuất sắc của ông là Xu Li là CEO của công ty và nhanh chóng phát triển thần tốc. Công ty có tên kết hợp từ chữ Thương (Shang) và tên vị vua đầu tiên của triều đại này là Thành Thang (Tang). Xu mong muốn ngay từ đầu rằng Shangtang sẽ sử dụng công nghệ AI để tạo ra tác động lớn như những tiến bộ lịch sử trong triều đại nhà Thương đã làm được ở 1.600 năm trước. Nhà đầu tư ban đầu của công ty nhà chủ ngân hàng HK, Francis Leung, người đã thành công niêm yết nhiều công ty TQ ở HK và tin tưởng công ty sẽ đạt tầm cỡ như nhóm BAT trong tương lai.

       SenseTime đã hoàn thiện công nghệ giám sát camera để phân tích khuôn mặt, biển số xe, loại phương tiện và các sự kiện phục vụ an ninh công cộng ở TQ. Hệ thống cũng xác minh danh tính cho những khoản thanh toán tại các quầy thanh toán tự động, cho vay ngang hàng, mở khóa điện thoại,…hoạt động ở TQ càng thuận tiện do hệ thống 200 triệu máy quay ở khắp nơi giám sát hành vi người dân của TQ và không bị hạn chế theo dõi cá nhân như Mỹ. Hikvision, hãng sản xuất camera là đối tác của SenseTime trong hoạt động giám sát xã hội này. Hãng cũng sở hữu hơn 500 bằng phát minh được công nhận trên toàn cầu cho các công nghệ của mình và đang có hơn 700 khách hàng cùng đối tác trong và ngoài TQ.

       Tới 2017, công ty đã có quy mô 1.000 người với 140 tiến sĩ từ các trường đại học địa phương cũng như các trường đại học hàng đầu tại Mỹ tham gia vào. Công ty cũng đạt được thành công về mặt thương mại với sự hỗ trợ từ Chính phủ TQ thông qua việc cung cấp các bộ dữ liệu từ nhiều cơ quan khác nhau, giúp huấn luyện các thuật toán của SenseTime nhận dạng đồ họa, hình ảnh, vật thể nhanh và chính xác hơn nhiều so với não người. Khoảng 1/3 khách hàng của hãng thuộc lĩnh vực an ninh công cộng, bao gồm cả cảnh sát để nhận dạng tội phạm. Ngoài ra có hãng điện thoại Oppo, dịch vụ mạng xã hội Weibo, hãng hàng không Hải Nam Airline, hệ thống thanh toán China UnionPay,….

       Ngoài TQ, SenseTime còn hợp tác với Honda và Qualcomn để mở rộng các nghiên cứu như xe tự lái ở Nhật Bản trong thí nghiệm với Honda. Hãng còn liên kết với đối tác Qualcomn để tích hợp những thuật toán và công nghệ nhận dạng hình ảnh độc quyền của mình vào các thiết bị di động thế hệ tiếp theo.

       Ứng dụng AI trong công nghệ giáo dục: LAIX

       LAIX là một công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực Edtech – công nghệ giáo dục. Công ty này phát triển hệ thống gia sư tiếng Anh dựa trên công nghệ AI có trụ sở tại Thượng Hải. Công ty có tên tiếng Hoa là Liulishou, công ty được niêm yết tại Mỹ vào tháng 10/2018 với khoản tiền huy động $71,9B. Hãng khởi đầu đầy lợi thể với đội ngũ chuyên gia và 1 nhóm nhà đầu tư thành công tại TQ như GGV Capital, Hearst Venture, Cherubic Venture. Công ty được thành lập năm 2012 bởi Wang Yi, một tiến sỹ khoa học máy tính từ Princeton, cựu giám đốc phụ trách sản phẩm phân tích và điện toán đám mây của Google. Công ty đã làm xáo trộn ngành giao dục trực tuyến ở TQ sau đó bởi công nghệ AI của mình. Hãng tạo ra các khóa học tương tác và tùy biến có thể truy cập từ điện thoại di động được hỗ trợ bởi AI. Hãng sử dụng công nghệ AI để xử lý dữ liệu, nạp thông tin cho công cụ nhận dạng giọng nói, từ đó cung cấp phản hồi về phát âm, ngữ pháp và từ vựng. Nó cũng có các trò trơi tích hợp và có thể tăng tương tác và trải nghiệm khách hàng thú vị hơn. Năm 2018, công ty thu hút được 110 triệu người dùng đăng ký học, trong đó có 2,5 triệu người trả tiền cho các khóa học cả năm doanh thu đạt $93M tăng +285% so với khi công ty mới IPO.

       Ứng dụng AI trong công nghệ tài chính: WeLab

       Đây là ứng dụng AI phá vỡ hoạt động của ngân hàng truyền thống, công ty khởi nghiệp Fintech này có trụ sở tại HK. WeLab cung cấp các khoản vay tiêu dùng nhỏ ngay lập tức với ít rủi ro hơn mức trung bình, bằng cách dựa vào AI và dữ liệu để xác định thực trạng tín dụng. Công nghệ của WeLAb quét qua các dữ liệu trực tuyến, chẳng hạn như lịch sử thanh toán hóa đơn và hồ sơ mạng xã hội để định giá và điều chỉnh các khoản vay tiêu dùng trực tuyến. Người tiêu dùng có thể hoàn thành quy trình vay qua điện thoại mà không cần có lịch sử lâu dài. Quyết định cho vay với cá nhân được đưa ra trong vòng vài giây.

       Công ty có đội ngũ kỹ sư gồm 210 kỹ sư công nghệ và nhà khoa học dữ liệu đã dẫn dắt WeLab trong việc đổi mới cho vay truyền thống và đánh giá rủi ro tín dụng thông qua hệ thống AI độc quyền. WeDefend phát hiện hành vi gian lận và đáng nghi bằng cách phân tích hơn 2.500 điểm dữ liệu người dùng trong chưa đầy 1s. WeReach thu thập thông tin về ảnh hưởng và tương tác với các kết nối xã hội của người dùng. WeFlex giám sát các thay đổi hành vi của người tiêu dùng báo hiệu sự cố đối với việc thu nợ, từ đó thay đổi giới hạn tín dụng hoặc điều khoản. WeLab tính lãi suất khá cao, 25%/năm. Tuy nhiên nợ xấu chỉ 1,5% ở TQ là cực kỳ thấp với sản phẩm này và còn thấp hơn ở HK.

       Dựa trên sự đổi mới này, WeLab đã thu hút 32 triệu người dùng, phát triển thành một doanh nghiệp có lợi nhuận $155M và dự kiến IPO ở HK vào năm 2018. Nhưng sau đó họ hoãn lại do được cấp giấy phép ngân hàng trực tuyến thứ 4 ở HK và phải cân đối lại kế hoạch kinh doanh. WeLab đã đi trước LendingClub, đối thủ cạnh tranh lớn nhất của hãng tại Mỹ trong việc áp dụng AI vào lĩnh vực cho vay. Tại TQ thì WeLab có nhiều đối thủ hơn rất nhiều như Ant Financial của Alibaba, WeBank của Tencent, hay dịch vụ cho vay ngang hàng Qudian, PPDAI,…

       Công ty được sáng lập bởi Simon Loong, 1 nhà kinh doanh lão luyện trong ngành ngân hàng khi có 20 năm làm việc tại các ngân hàng như Citibank, Standard Chartered ở khu vực châu Á. Công ty ra mắt vào tháng 7/2013 và nhanh chóng có nhiều mối quan hệ trong ngành từ mối quan hệ của Simon trước đó với các quỹ đầu tư như Sequoia, DST Global, TOM Group, CK Hutchison, rồi nhiều liên minh đầu tư với các vòng gọi vốn khác nhau.

       Ứng dụng AI trong chăm sóc sức khỏe: LinkDoc

       Đây là công ty khởi nghiệp về y tế đang trên đà phát triển. Công ty có trụ sở tại Bắc Kinh, chuyên về xử lý chẩn đoán ung thư. LinkDoc được định vị tốt nhờ thực trạng dân số gia tăng và có xu hướng già hóa tại TQ, đồng thời thuộc kế hoạch “Made in China” của Chính phủ. Sản phẩm dựa trên các công cụ học máy cùng hệ thống chẩn đoán hình ảnh giúp làm giảm các trường hợp chẩn đoán sai hoặc không chính xác. Chỉ trong 3 năm, công ty chăm sóc sức khỏe này đã hỗ trợ 1.000 bệnh viện tại hơn 30 tỉnh thành và tích lũy dự liệu về 3 triệu bệnh nhân ung thư tại TQ. Mỗi tháng hãng bổ sung thêm 200k bệnh nhân tịa nước này.

       Công ty thành lập năm 2014 và được rót vốn bởi công ty đầu tư mạo hiểm Long Hill Capitall vào năm 2015, sau đó nhiều nhà đầu tư khác theo chân vào, vòng gọi vốn thứ 4 với $151M năm 2018, đã thu hút được 2 quỹ đầu tư quốc gia lớn là Temasek và GIC. LinkDoc đạt doanh thu $70M trong năm đầu tiên, đây là chứng minh kết quả vững chắc ngay từ đầu. Thành tựu tăng trưởng này đến từ sự tích hợp AI và công nghệ dữ liệu lớn vào ngành y sinh, nhằm phát triển hồ sơ về ung bướu học, trong đó bao gồm tất cả các loại bệnh ung thư. Đây là điều chưa từng có.

7. Một nền kinh tế chia sẻ

       Trào lưu đi chung xe trong nền kinh tế chia sẻ bùng nổ tại TQ đã khiến Ofo – công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực chia sẻ xe đạp phải lao đao, nhưng lại khá thuận lợi với Didi – nhà cung cấp dịch vụ gọi xe hàng đầu khi họ hất cẳng thành công Uber ra khỏi nước này. Giờ đây, mọi thứ đều có thể chia sẻ, từ ô dù, sạc điện thoại, cho đến cả nhà bếp.

       Didi Chuxing, được thành lập năm 2012, hãng gọi xe chia sẻ là công ty khỏi nghiệp có định giá lớn thứ 3 thế giới sau ByteDance và Uber đã giành chiến thắng ngoạn mục trước Uber ở thị trường TQ và vươn lên mạnh mẽ sau cuộc chiến đốt tiền căng thẳng kéo dài 3 năm đó. Bằng việc sáp nhập với Uber và Kuaidi, Didi đã giành được 80% thị phần thị trường gọi xe tại TQ, áp đảo các đối thủ còn lại trên thị trường trị giá $30B và có thể tăng gấp 3 vào năm 2020. Công ty này đã huy động tổng cộng $21B qua 17 vòng gọi vốn trong thời gian từ khi thành lập tới năm 2019. Công ty này có tệp khách hàng hơn 500M khách thường xuyên với các dịch vụ taxi, xe buýt, xe 2 bánh, cung cấp việc làm cho 31M tài xế và thực hiện 30M chuyến đi mỗi ngày. Sau thỏa thuận với Uber, Uber cũng không hoàn toàn thất bại khi họ nắm 20% cổ phần của Didi sau sáp nhập và vẫn được hưởng lợi từ việc Didi phát triển mạnh mẽ sau đó.

       Thành lập năm 2012 với ý tưởng cảm hứng từ Uber (hãng thành lập năm 2009 tại Mỹ), Didi đã đạt được 1k chuyến đi vào tháng 11/2012 và tới năm 2017 đã đạt 74,3 tỷ chuyến đi. Công ty hiện cũng gặp nhiều cạnh tranh khi cả Alibaba, Tencent và các hãng ôtô cũng nhẩy vào thị trường này với các thử nghiệm xe tự lái và các dịch vụ di chuyển trong cự ly ngắn. Vấn đề chính yếu với các hãng gọi xe nói chung và Didi nói riêng là vấn đề an toàn cho hành khách khi di chuyển trên các chuyến xe và các quy định thắt chặt về quản lý dịch vụ của các cơ quan quản lý nhà nước.

       Didi cũng có sự đầu tư mạnh mẽ vào việc giám sát việc điều khiển tài xế, mảng đi chung xe, dự báo cung – cầu, các ưu đãi, quy hoạch tuyến đường, điều hướng và công nghệ bản đồ, Các hoạt động chính của ứng dụng được thông qua Didi Brain, hệ thống AI tận dụng phân tích dữ liệu lớn, học máy và công nghệ hiện toán đám mây để tối đa hóa hiệu quả của hệ thống vận chuyển giôgns như Uber và Lyft. Didi Brain sử dụng các thuật toán để dự báo nhu cầu khách hàng và tình hình tài xế ở nhiều khu vực khác nhau vào bất kỳ thời điểm nào, giúp đưa ra các tuyến đường ngắn nhất, giảm bớt tắc nghẽn giao thông trong thành phố và ghép hành khách với tài xế trong chuyến đi lẻ hoặc chia sẻ xe. Số lượng dữ liệu thời gian thực giúp ước tính thời gian đến chính xác hơn so với các phương pháp tính truyền thống.

       Tài xế với điểm số cao được trả nhiều hơn. Việc hủy đơn hàng được xử lý với hệ thống AI hỗ trợ và ai phải chịu trách nhiệm của việc hủy đơn. Hệ thống Traffic Brain tích hợp dữ liệu từ các con đường và bản đồ, phân tích chúng sau đó kiểm soát lưu lượng giao thông trong thành phố bằng cách thay đổi thời gian tín hiệu giao thông và điều chỉnh các làn đường đảo ngược. Didi cũng đang trong quá trình nghiên cứu để đi ra quốc tế với các thử nghiệm tại Úc, Nhật Bản, Đài Loan nhưng mọi thứ không thật sự dễ dàng. Thị trường Đông Nam Á thì có sự tham gia của Grab, đơn vị đã đánh bại cả Uber ở khu vực này tương tự như cách Didi đánh bai Uber ở TQ, ở Ấn Độ đã có Ola cùng có Softbank tham gia chống lưng. Các thị trường Nam Mỹ như Brazil, trung Mỹ như Mexico có thể là thị trường tiềm năng tiếp theo. Nhưng Didi dù cho chiếm 80% thị trường và đã cắt giảm mạnh trợ cấp cho người tiêu dùng và tăng phí với tài xế vẫn rất khó khăn trong con đường có lãi được sau khi thua lỗ triền miên từ khi thành lập tới nay bởi việc tập trung quá lớn vào tăng trưởng, chiếm thị phần đốt tiền bất chấp kết quả kinh doanh trước mắt.

8. Cách mạng thương mại điện tử Trung Quốc

       Ngay khi bạn nghĩ thương mại điện tử không còn gì mới mẻ thì ứng dụng mạng xã hội thương mại Pinduoduo ra đời, kết hợp mua sắm giá rẻ, game cùng chia sẻ xã hội và trở nên vô cùng phổ biến ở các vùng nông thôn TQ.

       Pinduoduo được thành lập năm 2015 bởi Colin Huang, kỹ sư có tầm nhìn xa trông rộng đã từng làm việc ở Google và trở về TQ làm cho Google TQ rồi rời đi tự kinh doanh từ năm 2007 với 3 ứng dụng khởi nghiệp khác trước khi thành lập Pinduoduo. Ban đầu ông định làm ứng dụng đặt chỗ cho dịch vụ làm móng, nhưng được bạn thuyết phục thay đổi theo hướng kết hợp khéo léo các khía cạnh trò chơi và mạng xã hội của Tencent với trọng tâm thương mại điện tử của Alibaba, đồng thời lồng ghép một số tính năng theo kiểu Groupon như mua theo nhóm. Năm 2015, công ty huy động được vốn $18M từ Banya Partners, IDG Capital và Lighspeed China Partners để bắt đầu kinh doanh. Huang khi đó cũng là nhà sáng lập có kinh nghiệm và cũng giàu có trước khi khởi nghiệp.

       Chẳng mấy chốc sau khi bắt dầu, Pinduoduo đã trở thành thị trường trực tuyến đúng nghĩa, kinh doanh tất cả các loặt mặt hàng giảm giá, bao gồm cả trái cây tươi. Pinduoduo được yêu thích bởi bộ phận đông đảo người tiêu dùng TQ đang phát triển nhanh chóng ngoài các thành phố lớn. Pinduoduo dựa vào trọng tâm AI và phân tích dữ liệu lớn. Đội ngũ của Huang gồm nhiều chuyên gia có kinh nghiệm tại Baidu, Google, Yahoo! Và Microsoft. Vốn đầu tư vào công ty cũng lớn để tài trợ cho việc trợ giá phục vụ phát triển thần tốc của nền tảng. Tencent đã đầu tư $3B vào công ty năm 2018 và sau đó IPO công ty tại Nasdaq với mức định giá $24B và huy động thêm $1,7B trong đợt IPO đó, sau đó tiếp tục huy động thêm $1,4B trong lần huy động tiếp theo để mở rộng kinh doanh. Mặc dù phát triển thần tốc, công ty vẫn chịu khoản lỗ $1,5B vào năm 2018. Huang và các cộng sự hiện sở hữu 50,1% cổ phần công ty, còn lại là các công ty lớn như Sequoia Capital China, Gaorong Capital, IDG Capital,…

       Mọi người nghĩ bộ ba BAT của TQ lớn đến mức không thể phá vỡ, nhưng luôn có công ty từ trong bóng tối xuất hiện và làm điều gì đó khác biệt. Đó là cách miêu tả và Pinduoduo khi mà mọi người nghĩ rằng thị trường TMĐT ở TQ đã định hình xong với sự áp đảo của số 1 Alibaba và số 2 của JD.com đã chiếm gần như hết thi trường $1,1kB TMĐT TQ và dự báo có thể lên tới $1,8kB vào năm 2022 và gấp 2 lần thị trường TMĐT của Mỹ. Thị trường còn rất lớn khi mà mới có 38% dân số TQ tham gia mua sắm từ TMĐT.

       Pinduoduo tạo ra thị trường ngách theo hai cách: ứng dụng di động này kết hợp cả mua sắm giá rẻ, chơi game và mạng xã hội – những nhân tố chính của thương mại điện tử ngày nay tại TQ. Và thứ hai, nó phổ biến nhất ở khu vực nông thôn và đối tượng khách hàng cấp thấp –  thị trường mới xuất hiện khi internet lan rộng ra bên ngoài Bắc Kinh và Thượng Hải. Nơi mà các công ty lớn như Alibaba chưa để ý tới đối tượng cấp thấp này. Pinduoduo đã leo lên vị trí thứ 3 trong ngành TMĐT TQ một cách nhanh chóng. Huang mô tả công ty là sự kết hợp giữa nhà bán lẻ giá rẻ Costco và công viên giải trí Disneyland. Nhưng nó có vẻ giống với Groupon hơn là những gì được miêu tả ở trên, điểm khác là Groupon thiên về các phiếu giảm giá nhà hàng du lịch; còn Pinduoduo thì giống như một chợ trời khổng lồ trên nền tảng di động. Những người săn lùng giá rẻ chọn món hàng muốn mua, sau đó mời bạn bè, gia đình cũng như bạn trên mạng xã hội ấn chọn và mua trực tuyến cùng với họ. Giá được hạ dần với từng người mau mới trong nhóm. Bảng điều khiển sẽ ghi lại thông tin điểm số cho người dùng, càng mời nhiều bạn bè tham gia chuyến phiêu lưu mua sắm trên điện thoại, họ càng kiếm được nhiều tiền. Có rất nhiều các khuyến mại cho người chơi và tham gia vào đây, như khuyến mại theo giờ, phần thưởng tiền mặt cho việc chekin hàng ngày, xổ số, rút thăm may mắn,… để khuyến khích việc mua sắm. AI dự trên dữ liệu thu thập từ khách hàng, Pinduoduo dự đoán sở thích và gợi ý hàng hóa cho người mua.

       Hàng hóa bán chạy nhất tại đây là ô, bột giặt, khăn giấy và trà chanh. Bình quân được bán với giá $6/đơn hàng. Ứng dụng mua chung giá rẻ hấp dẫn nhất đối với nhóm người có thu nhập thấp ở các thành phố nhỏ của TQ, nhóm khác là người trẻ tuổi có thời gian và các bà nội trợ trung niên. Pinduoduo kết hợp với các nhà máy để thanh lý hàng tồn kho giá rẻ cho khác hàng. Công ty chỉ thu khoản phí 0,6% với người bán và thu chủ yếu từ dịch vụ marketing như tìm kiếm theo từ khóa và hiển thị quảng cáo. Công ty cũng chịu nhiều vấn đề khi nền tảng bán quá nhiều hàng giả, hàng kém chất lượng và phải mạnh tay kiểm soát chất lượng hơn.

       Bên cạnh kẻ phá bĩnh Pinduoduo, TMĐT TQ đang phát triển cực kỳ mạnh mẽ với vị trí của Alibaba vững chắc với quy mô gấp 10 lần đối thủ thứ 2 là JD.Com. JD đã nhận được rất nhiều các khoản đàu tư lớn để mở rộng kinh doanh tại TQ như các khoản đầu tư lớn từ Tencent, Walmart, Apple,… Vì tiềm năng thị trường quá lớn của TQ và không gã khổng lồ Mỹ nào muốn từ bỏ nó. Amazon cũng từng thâm nhập vào TQ nhưng thất bại do việc không địa phương hóa và phải rút lui khỏi đây. Tương tự các nền tảng TQ cũng rất khó thâm nhập vào thị trường Mỹ nơi mà Amazon đang thống trị thị trường vì sự khác biệt văn hóa.

9. Kinh đô xe điện Trung Quốc

       Mua một chiếc ôtô điện ở TQ bạn sẽ nhận được giấy phép miễn phí, trợ cấp $10K và quyền sử dụng các trạm sạc. TQ là thị trường hàng đầu thế giới về các loại xe điện, dẫn đầu là NIO, đối thủ của Tesla, và Xpeng Motor, do Alibaba hậu thuẫn.

       Ngành công nghiệp ôtô của TQ được định hướng là cường quốc sản xuất ôtô suốt 20 năm qua, nhưng các xe của TQ vẫn chỉ tiêu thụ loanh quanh tại quê nhà mà chưa có sự đột phá đáng kể bên ngoài TQ. Các chính sách giảm ô nhiễm mạnh mẽ của chính phủ TQ và bắt buộc mọi hãng xe phải bán 10% là xe điện từ năm 2022 trở đi và có thể cấm hoàn toàn xe với động cơ đốt trong từ 2030 là các chính sách thúc đẩy mạnh mẽ ngành sản xuất xe điện tại TQ. Việc cắt giảm trợ cấp cho người tiêu dùng mua xe điện cũng giúp cho thị trường xe điện TQ có sự cạnh tranh cực kỳ quyết liệt giữa các doanh nghiệp trong nước và các hãng xe điện quốc tế mà chủ yếu là sự thâm nhập của Tesla vào TQ khi hãng xe điện xây nhà máy tại Thượng Hải để giảm thuế 25% như giai đoạn nhập khẩu xe nguyên chiếc vào TQ.

       Xpeng Motor đặt theo tên của nhà sáng lập công ty là He Xiaopeng, người đã kiếm được gia tài lớn khi bán công ty khởi nghiệp trước đây của mình cho Alibaba và tập trung tiền bạc vào hãng ôtô điện mới của mình. Công ty này cũng đang chiêu mộ rất nhiều nhân sự và mở nhà máy ở Trịnh Châu và cho ra đời các dòng xe mới như G3 với giá $35K, SUV tích hợp nhiều công nghệ kết nối thú vị, như karaoke trên xe hơi, camera trên nóc xoay 360 độ. Có 10k khách hàng đặt mẫu xe E28 của hãng và còn bán chạy hơn cả Tesla ở TQ. Xpeng đã đẩy mạnh doanh số bán hàng bằng phương pháp từ trực tuyến đến ngoại tuyến để tăng cường nhận diện và tạo ra khách hàng tiềm năng thông qua mạng xã hội TQ như WeChat, Weibo, đồng thời mời họ ghé thăm những cửa hàng trong các trung tâm mua sắm hoặc tại chính đại lý trực tiếp ở các địa điểm quan trọng và sớm sẽ tăng lên 70 ở 30 thành phố lớn.

       Trung tâm nghiên cứu lớn nhất của công ty Xpeng ở Mountain View tại Mỹ chuyên R&D về xe tự lái với 100-150 kỹ sư hàng đầu tuyển dụng từ nhiều công ty khác nhau đặc biệt từ những công ty có kinh nghiệm về mảng xe tự lái và AI. Tới 2022, công ty dự kiến sẽ có 1.000 trạm sạc công suất cao Xpeng trên toàn quốc vào 100k trạm sạch với bên thứ 3 hợp tác. Công ty cũng sáng tạo hệ thống thay pin nhanh chỉ mất 3’ dừng xe thay vì sạc như thông thường. Xpeng được rất nhiều nhà đầu tư lớn tại TQ đầu tư vào như Alibaba, Lei Jun của Xiaommi, Sequoia, IDG Hillhouse, Matrix, GGV,…Công ty đã nhận $1,5B tiền huy động cho việc nghiên cứu và phát triển của công ty. Xpeng hiện có khoảng 2.000 nhân sự trong đó 50% là các nhà nghiên cứu tại Mỹ và TQ, công ty cũng gặp một số vụ kiện về gián điệp thương mại khi nhân viên được tuyển dụng vào là các nhân sự cũ của Tesla hay Google chuyên các dự án xe điện, xe tự lái,…

       NIO, hãng xe điện hạng sang là đối thủ cạnh tranh trực tiếp nhất với Tesla. Hãng xe điện này đã IPO vào tháng 9/2018 và đã huy động $1,2B trong vòng gọi vốn này từ nhiều nhà đầu tư. Nhà sáng lập công ty là William Li, một nhà khởi nghiệp thành công trước đó từng có công ty IPO trên Nasdaq năm 2010. NIO được thiết kế cho nhóm khách hàng TQ am hiểu công nghệ, xe của NIO có chức năng liên kết với điện thoại di động và chạm vào màn hình để sửa chữa, bảo trì cũng như nạp năng lượng nhanh chóng bằng cách đổi pin hoặc htông qua các trạm sạc di động giống Xpeng. Công ty này được Tencent đầu tư lớn vào bên cạnh đó là các quỹ kỳ cựu như Sequoia, Hillhouse, Temasek.

       Cốt lõi của các công ty là công nghệ chứ không phải ôtô. Họ không đặt trọng tâm vào nhà máy sản xuất ôtô mà trọng tâm và nghiên cứu phát triển các công nghệ trên xe. Các hãng xe TQ cũng đã phát triển nhiều thế hệ xe điện và doanh số bán xe điện tại TQ hiện tại cũng lớn với 1,3 triệu chiếc vào năm 2018 chiếm 4% lượng xe bán ra, cao hơn rất nhiều so với thị trường Mỹ khoảng 2% lượng xe bán ra là xe điện.

10. Kỷ nguyên của robot và máy bay không người lái

       TQ đã trở nên lớn mạnh, đã đến lúc máy bay không người lái và robot xử lý nhiều công việc  mà con người không thể hoặc không muốn làm. Công ty khởi nghiệp TQ về máy bay không người lái DJI đang dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực này, EHang sở hữu một máy bay không người lái chở khách, các công ty về robot hút bụi và lau cửa kính đang được tăng tốc tại HAX ở Thâm Quyến.

       Robot và máy bay không người lái là các sản phẩm chiến lược trong tầm nhìn Made in China 2025 của TQ. Thị trường robot ở TQ cũng chiếm 1/3 thị trường toàn cầu, theo sau là Châu Á, Mỹ và Nhật Bản. Trong khi thị trường thiết bị không người lái thì Mỹ lại là lớn nhất với khoảng 40% thị trường, theo sau là Tây Âu và TQ. Số lượng các công ty khởi nghiệp trong hai lĩnh vực này ở TQ cũng khá lớn và đang tăng rất nhanh. Như công ty UBTech tại Thâm Quyến chuyên về robot thông minh với định giá $5B từ tiền tài trợ của Tencent. Hay hãng Horizon Robotics được SK Hàn Quốc đầu tư, các loại robot hút bụi… nhưng các sản phẩm robot ít bị coi là nguy hiểm tới an ninh và ít bị các hạn chế, đại đa số các robot ứng dụng trong đời sống vẫn để không và chưa thật sự đem lại hiệu quả kinh doanh thật sự. HAX là quỹ đầu tư khởi nghiệp có rất nhiều các khoản đầu tư và hỗ trợ cho các công ty dạng này ở cả Mỹ và TQ.

       Trong mảng máy bay không người lái, DJI là công ty vô địch thế giới tới từ TQ với khả năng cạnh tranh vượt trội của mình. Công ty đã thành công trở thành công ty toàn cầu với 11k nhân viên khắp nơi và 85% doanh số đến từ thị trường quốc tế. Sản phẩm của công ty thực chất là các robot trên không chăm chỉ, có thể giám sát và kiểm tra các hạ tầng kỹ thuật, công trường xây dựng, máy bay và đường sắt từ hệ thống camera gắn liền. Ngoài ra còn phục vụ hoạt động chụp ảnh, giải trí cũng rất tuyệt vời.

       Công ty được sáng lập bởi Wang từ Hàng Châu, theo học tại đại học Khoa học và Công nghệ Hong Kong, chuyên ngành kỹ thuật điện. Anh say mê bay từ nhỏ và thường mày mò lắp các mô hình máy bay. Và tại ĐH HK, anh đã được giáo sư Li Zexiang hướng dẫn để lắp đặt được  máy bay trực thăng mini không người lái và đó là hạt giống cho DJI sau này. Anh thành lập công ty vào năm 2006, vào 2013 chiến trực thăng mini đầu tiên Phantom ra đời và nhanh chóng đưa sự nghiệp của Wang thăng hoa và trở thành tỷ phú công nghệ giầu nhất Châu Á trên Forbes 2017 ở tuổi 37 với giá trị tài sản $3,2B. Wang rất e ngại tiếp xúc truyền thông, anh sở hữu 45% cổ phần công ty và công ty anh khởi nghiệp với sự hỗ trợ từ một người bạn của gia đình. Sau đó đã huy động một số vòng như huy động $30M với định giá $1,6B từ Sequoia Capital China, $75M cho định giá $8B từ Accel Partners và chuẩn bị huy động $1B cho định giá $15B và có thể IPO sau đó. Công ty đặt trụ sở tại Thâm Quyến, trung tâm đổi mới sáng tọa và khoa học công nghệ của TQ vì tại đây có nhiều nhà máy và công xưởng sản xuất các linh kiện giúp công ty có thể dễ dàng chế tạo và thử nghiệm sản phẩm nhanh chóng hơn các khu vực khác.

       DJI đã có nước đi thông minh khi theo đuổi thị trường máy bay không người lái thương mại đầy tiềm năng, chiếm khoảng 60% tổng doanh số toàn thế giới, được sử dụng cho các mục đích như phun thuốc cho nông nghiệp, kiểm tra đường dây điện và lập bản đồ. Công ty có rất nhiều khách hàng lớn tầm cỡ thế giới như American Airline, Union Pacific Railroad, BNSF,… Công ty cũng đã đánh bại rất nhiều đối thủ cố gắng tham gia vào thị trường nhờ sản phẩm rẻ, nhẹ, nhỏ, thời gian sử dụng dài vượt trội so với các đối thủ cạnh tranh khác trong ngành.

Phần IV – Lời bạt

       Bước nhảy vọt vĩ đại của TQ trong nền kinh tế công nghệ toàn cầu có ý nghĩa như thế nào với Mỹ và vị thế dẫn đầu trong tương lai của họ.

       Dự đoán tương lai công nghệ Trung Quốc

       Hai siêu cường Mỹ – TQ đang cạnh tranh cho vị thế thống lĩnh toàn cầu trong những ngành công nghệ mới thay đổi thế giới. Đây là khoảnh khắc sống còn. Chắng có đế chế nào là mãi mãi.
Hiện tại, đang là thời điểm chuyển giao giữa Mỹ và TQ. Những công nghệ thay đổi cuộc chơi đang được phát minh ở TQ với tốc độ chóng mặt và sẽ tiến ra toàn cầu. TQ có lợi thế dẫn đầu nhờ vào thị trường trực tuyến rộng lớn và dân số trẻ, am hiểu công nghệ, háo hức thử nghiệm các thiết bị mới. TQ đang tiến thẳng tới công nghệ di động và kết nối siêu tốc 5G không xa nữa và không bị các di sản công nghệ cũ trói buộc.

       Các doanh nhân TQ với lịch làm việc dầy đặc, bận rộn đến điên rồ, lửa nhiệt huyết rực cháy trong tim, tham vọng không có ranh giới, đam mê không điểm dừng. Họ làm cho những người ở thung lũng Silicon tại Mỹ trông thật lờ đờ. Các công ty TQ cũng được hưởng lợi từ chính sách hỗ trợ của chính phủ TQ nhằm thúc đẩy đưa các lĩnh vực công nghệ lên thống lĩnh toàn cầu và cũng hưởng lợi từ các quỹ đầu tư từ thung lũng Silicon tại Mỹ bơm vốn cho các công ty khởi nghiệp tiềm năng vì nhu cầu tìm kiếm lợi nhuận của họ, mang các công ty này sang niêm yết ở Nasdaq để thu hồi vốn và cũng thúc đẩy việc tạo ra các công ty toàn cầu nhanh hơn.

       TQ tiếp tục vươn lên với những công nghệ thay đổi cuộc chơi, mẫu thuần về quyền lãnh đạo và công nghệ độc quyền có thể phá vỡ dòng chảy cũng như sự hợp lực đã góp phần thúc đẩy AI, xe tự lái, xe điện, robot và truyền thông. TQ vẫn thiếu một số công nghệ cốt lõi nhưng họ sẽ có khả năng tự lực để nghiên cứu và triển khai được nó trong tương lai gần sắp tới. Gần như không có gì có thể ngăn trở được tốc độ tiến lên của TQ trong tương lai trừ khi họ tự ngăn bản thân mình lại.