“Tôi chỉ phạm một sai lầm: tin vào các ông, người Mỹ.”

“Ngày Giải phóng – Liberation Day” của ông Trump Ở Mỹ – Nhưng là ngày “Bị thanh lý – Liquidity Day” ở Châu Á.

Sáng 3/4 tôi tìm đọc để hiểu rõ tác động của đợt công bố thuế quan mới đầy kinh hoàng từ ông Trump lên khu vực này: Campuchia 49%, Lào 48%, Việt Nam 46%.

Việt Nam, Lào, Campuchia – nạn nhân của công thức thuế vô lý

Cả ba quốc gia này đứng đầu “danh sách đen” thuế quan của ông Trump – không phải vì họ đánh thuế cao vào Mỹ, mà vì chính quyền Trump dùng một công thức kỳ lạ để tính thuế “đối ứng” (reciprocal tariffs).

Công thức đó là:

Bắt đầu từ thặng dư thương mại mà mỗi nước có với Mỹ.
Chia thặng dư cho tổng kim ngạch thương mại song phương để ra “mức mất cân bằng”.
Áp mức thuế bằng 50% con số này, trừ khi thấp hơn 10% thì dùng mức tối thiểu 10%.

Trump muốn gửi một thông điệp mạnh mẽ, nhưng vẫn “khoan dung” – nên giảm một nửa mức thuế đáng ra phải áp.

Việt Nam chịu thiệt hại lớn nhất

Việt Nam là nền kinh tế lớn gấp 10 lần Campuchia và Lào, dân số 102 triệu người.
Năm 2024, thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ: 123,5 tỷ USD – cao thứ 4 sau Trung Quốc, EU và Mexico.
Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

“Hàng Việt Nam không thật sự là của Việt Nam”?

Nhiều người cho rằng Việt Nam chỉ là trạm trung chuyển hàng hóa Trung Quốc để né thuế Mỹ. Nhưng thực tế phức tạp hơn:

28% hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ năm 2022 có nguồn gốc từ Trung Quốc, tăng từ 9% năm 2018.
Tuy nhiên, hơn 70% vẫn là giá trị từ Việt Nam hoặc nước khác, không phải Trung Quốc.
Giá trị nội địa của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ đã tăng hơn 90% từ 2018.

Nike – Biểu tượng cho cú sốc thuế quan

Nike hiện có hơn 155 nhà máy tại Việt Nam, chủ yếu ở miền Nam.
Tổng số lao động: hơn 500.000 người, phần lớn là phụ nữ – một con số lớn đến mức tương đương lực lượng sản xuất tại các bang công nghiệp của Mỹ như North Carolina hay Wisconsin.
Nếu mức thuế 46% được áp, toàn bộ chuỗi sản xuất này sẽ bị chấn động nặng.

Hệ lụy lan rộng

VN-Index giảm 6,7% sau thông báo từ Nhà Trắng.
Giá cổ phiếu của Nike và nhiều công ty tiêu dùng Mỹ lao dốc.
1/3 giày dép Mỹ nhập từ Việt Nam, 26,5% đồ nội thất Mỹ cũng vậy – chỉ sau Trung Quốc.

Chính sách không mang tính chiến lược

Bài viết kết luận rằng chính quyền Trump không thực sự quan tâm đến quan hệ chiến lược với các nền kinh tế mới nổi lớn như Việt Nam.

Tổng thống ghét thâm hụt thương mại – thế là nhóm cố vấn dựng lên một công thức ngớ ngẩn nhưng “hợp ý sếp”, và Việt Nam, Lào, Campuchia – cùng với Madagascar và Myanmar – bị đưa vào danh sách chịu thuế cao.

Đây không phải chính sách thương mại nghiêm túc, cũng không phải chiến lược địa chính trị dài hạn. Nhưng hậu quả là có thật – và sẽ kéo dài nhiều năm: